Świat jest ciekawy: Meteory – klasztory zawieszone w powietrzu

Na północno – zachodnim krańcu największej greckiej równiny, Tesalii, znajduje się niezwykły zakątek, określany symbolicznie jako „skalisty las”. W miejscu tym wznoszą się gigantyczne skały piaskowe, osiągające wysokość do 540 m n.p.m. Powstały one około 30 milionów lat temu, gdy obszar dzisiejszej Tesalii pokrywało morze. Skały zostały uformowane na jego dnie, gdy zaś morze cofnęło się, skały pozostały, zachowując ciekawe kształty wyrzeźbione przez wodę.
Na szczycie skał znajduje się kompleks monastyrów – prawosławnych klasztorów, które od czasów Bizancjum nazywane są Meteorami. Nazwa ta pochodzi z języka greckiego od słowa „meteoros”, tłumaczonego jako „wzniesiony w górę”, „zawieszony w powietrzu”. Nie dziwi ta nazwa, gdy się spojrzy na znajdujące się na olbrzymich skałach monastyry. Wyglądają one, jakby były z nimi zrośnięte i tworzyły jednolitą całość.
Prawdopodobnie pierwszy mnich, Warnawas, przybył w te okolice w 985 roku. Założył tutaj samotnię, w której zamieszkał. Wkrótce w miejscu tym powstało skupisko jaskiń i pustelni. Mnichów przyciągała niedostępność tego miejsca i oddalenie od ludzkich osad. Dzięki temu mogli w ciszy i spokoju, przy medytacjach i kontemplacjach, sprawować religijne obrzędy.
Pierwszy właściwy klasztor został założony w 1336 roku przez przybyłego z półwyspu Athos mnicha Atanazego i wybudowany na wysokości 534 m n.p.m. Legenda głosi, iż Atanazy wzniósł się na szczyt skały na skrzydłach orła. W rzeczywistości zapewne pomogli mu w wspinaczce mieszkańcy okolicznej wioski.
Ten najstarszy monastyr założony przez Atanazego został przez niego nazwany Megalo Meteoro, czyli Wielki Monastyr. Wkrótce po jego wybudowaniu zaczęły powstawać kolejne monastyry. Od tego właśnie czasu cały zespół skał i znajdujących się na nich klasztorów nosi nazwę Meteory. Mieszkający tam mnisi nie kontaktowali się zbytnio ze światem zewnętrznym. Żyli w odosobnieniu, zajmując się modlitwą i uprawą roślin.
Były to czasy wojen Bizancjum z Serbią. Klasztory umiejscowione na wysokich, trudno dostępnych skałach były dzięki swemu położeniu doskonałym schronieniem.
Można by się zastanawiać nad tym, w jaki sposób mnisi radzili sobie z budową, skoro olbrzymie skały były tak niedostępne.
Początkowo materiały potrzebne do budowy oraz zaopatrzenie dla mnichów wciągane były na szczyty skał w koszach umocowanych na linach, za pomocą specjalnego, ręcznego kołowrotu. Także i ludzie mogli dostać się na górę w podobny sposób.
Wówczas zresztą monastyry nie były udostępniane dla zwiedzających. Dziś, gdy zwiedzanie ich jest możliwe, chętni mogą dostać się do nich dzięki specjalnie wykutym w skałach ścieżkom i schodom.
Największą świetność klasztory przeżywały w XVII wieku, w czasie rządów osmańskiego sułtana Sulejmana Wspaniałego. Wówczas to istniały dwadzieścia cztery monastyry, z których każdy wybudowany został na osobnej skale. Wspólnoty zakonne rozrastały się. W największym z klasztorów mieszkało w tym czasie ponad 120 mnichów. W monastyrach gromadzone były w tym okresie ogromne skarby i bogactwa. Najbardziej charakterystyczne dla architektury tych budowli były spadziste sklepienia oraz arkady – drewniane galerie.
Niestety w XVIII wieku klasztory zaczęły stopniowo niszczeć i podupadać. Główną przyczyną był proces erozji, jakiemu podlegały niedostatecznie solidnie wzniesione budowle. Ponadto do niszczenia przyczyniały się też kłótnie i spory między opatami, walczącymi ze sobą o władzę.
Do dziś z wszystkich dwudziestu czterech klasztorów zachowało się tylko trzynaście, natomiast sześć z nich jest zamieszkanych i toczy się w nich zwyczajne życie klasztorne. Są to cztery klasztory męskie i dwa żeńskie.
Ze względu na surowe warunki życia mnichów stanowią one ośrodek wschodniego kościoła ortodoksyjnego. Ponadto monastyry te są prawdziwymi skarbcami bizantyjskiej sztuki i kultury. Znajdują się tam piękne ikony, stare manuskrypty, jedyne w swoim rodzaju freski i mozaiki, prawosławne lampiony.

Wielki Meteor (Klasztor Przemienienia Pańskiego)

– jest to największy i najbardziej okazały monastyr spośród wszystkich. W nim przechowuje się najwięcej relikwii i dokumentów. Można tu zobaczyć stare narzędzia gospodarcze i sprzęty kuchenne wykonane z miedzi, gliny, cyny, drewna oraz srebra. Znajdują się tu również piękne srebrne naczynia liturgiczne, ikony oraz misternie rzeźbione w drewnie krzyże. Są tu też umieszczone relikwie św. Atanazego (założyciela klasztoru) oraz innych świętych.

Klasztor Wszystkich Świętych

– tu na uwagę zasługuje cenna Biblia, należąca niegdyś do cesarza bizantyjskiego Konstantyna, z jego własnoręcznym podpisem. Zobaczyć tu też można wspaniałe ikony, szaty liturgiczne, wyszywane złotem tkaniny, srebrne naczynia. Tu również znajduje się wspomniany wcześniej ręczny kołowrót, służący kiedyś do transportu ludzi i zaopatrzenia. Obecnie przewodnicy oprowadzający turystów opowiadają pewną anegdotę związaną z tym miejscem. Mówi ona, iż jednego z przeorów, żyjącego jeszcze w czasach, gdy ów kołowrót był w użyciu, zapytano o to, kiedy wymieniana jest w nim lina. On zaś miał podobno odpowiedzieć: „Kiedy się zerwie”.

Klasztor Świętej Trójcy

– tu najbardziej uwagę przyciągają przepiękne malowidła znajdujące się w głównej świątyni i w kaplicy św. Jana Chrzciciela. Między innymi można tam podziwiać sceny: „Zaśnięcie Matki Boskiej”, „Zdrada Judasza”, „Sąd Piłata”. Ciekawe jest także tamtejsze niewielkie Muzeum Folkloru. Są tam wystawione ręcznie wykonane tkaniny i przedmioty codziennego użytku. Pod każdym z eksponatów, zamiast podpisów, umieszczone zostały słowa zaczerpnięte z tekstu 1 Listu Świętego Pawła do Koryntian.

Klasztor Świętego Mikołaja Odpoczywającego

– tu znajdują się godne uwagi freski i malowidła. Należą do nich m.in. „Przemienienie” czy „Zaparcie się Piotra”. Ciekawe są także sceny przedstawiające słupnika (pustelnika mieszkającego na słupie) czy też Adama, nadającego nazwy zwierzętom w Raju.

Klasztor Świętego Stefana Męczennika

– jest to żeński klasztor, najrzadziej odwiedzany. Jednak i tu można obejrzeć wspaniałe eksponaty, takie jak stare manuskrypty, ikony, rzeźby, kościelne meble z kości słoniowej i hebanu.

Klasztor Świętej Barbary

– klasztor ten, również żeński, zajmuje niemal całą powierzchnię skały, na której został wzniesiony. Jego ściany wprost wyrastają z krawędzi skalnych. Dzięki temu jest najciekawiej usytuowanym monastyrem. Można dostać się do niego za pomocą pomostu nad przepaścią, łączącego ten klasztor z sąsiednią skałą.
Te wspaniałe monastyry wznoszące się na skałach wywierają ogromne, niezatarte wrażenie na oglądających. Choć w dotarcie do nich trzeba włożyć trochę wysiłku, to rozpościerające się ze szczytów skał wspaniałe widoki są wystarczającą rekompensatą.

Dorota Pansewicz