Jadę do Luksemburga!

LUKSEMBURG

(monarchia konstytucyjna; Wielkie Księstwo Luksemburga, luks. Lëtzebuerg, Grousherzogdem Lëtzebuerg; fr. Luxembourg, Grand-Duché de Luxembourg, niem. Luxemburg, Großherzogtum Luxemburg; pow. 2 586 km², ludność 474 413) graniczy z Belgią, Niemcami i Francją. Stolicą jest Luksemburg, językami urzędowymi luksemburski, francuski i niemiecki. Język luksemburski (używany w domach, w instytucjach publicznych i w mediach, nauczany w szkołach podstawowych) należy do rodziny języków germańskich (grupa zachodnia), wykształcił się z frankijskiej odmiany języka niemieckiego. Przez wieki zaliczany do jednego z dialektów niemieckiego, obecnie został uznany za odrębny język, a także wprowadzony do literatury pięknej. W 1984 r. ukazała się pierwsza powieść pisana po luksembursku (Hennert dem Atlantik). Język francuski jest nauczany w szkołach wyższych, po francusku redagowane są oficjalne dokumenty. Ludność: Luksemburczycy (63,1%), Portugalczycy (13,3%), Włosi (4,3%), Francuzi (2,3%), inni Europejczycy (7,3%), emigranci z innych kontynentów (5,2%). We wrześniu odbywa się Festiwal Migracji, Kultur i Tożsamości Obywatelskiej (Festival des migrations, des cultures et de la citoyenneté), w którym uczestniczą także luksemburscy Polacy. W Luksemburgu urodził się Robert Schuman, „ojciec Zjednoczonej Europy”.

Kiedy jechać?

Klimat jest łagodny, w styczniu średnie temperatury wynoszą 1°C, w lipcu 18°C. Zwiedzanie o każdej porze roku.

Potrawy, smakołyki napoje

gromperenkichelchen (placki ziemniaczane), judd mat gaardebounen (bób z wieprzowiną), hahnchen im Riesling (kurczak w rieslingu), blutwurst (kaszanka), fesch (ryba w cieście); bretzel (precle), streisel (drożdżówka z kruszonką), äppelklatzen (jabłka w cieście), quetscheflued (tarta śliwkowa); glühwein (grzane wino z goździkami), wina z winnic nad Mozelą(Riesling, Pinot gris, Pinot nor, Pinot Blanc, Rivaner, Auxerrois, Gewürztraminer, Elbling), piwa (Battin, Bofferdink, Beierhaascht, Ourdaller).

Ons Hémécht

Wou d'Uelzecht durech d'Wisen zéit,
Duerch d'Fielsen d'Sauer brëcht.
Wou d'Rief laanscht d'Musel dofteg bléit,
Den Himmel Wäin ons mëcht.
Dat as onst Land, fir dat mir géif,
Heinidden alles won.
Ons Heemechtsland,
dat mir sou déif
An onsen Hierzer dron...

Nasza Ojczyzna
Gdzie Alzette płynie wśród łąk,
Sûre przedziera się przez skały,
gdzie pachnąca winorośl rośnie nad Mozelą,
a niebo obiecuje nam wino,
tam jest nasza ziemia, dla której ochoczo
odważymy się na wszystko.
Nasza ojczyzna, którą głęboko
nosimy w swych sercach.
(Hymn Luksemburga od 1895 r., tekst Michael Lentz, muzyka Jean-Antoine Zinnen)

Zamieszkane przez plemiona celtyckie tereny obecnego Luksemburga, podbite przez Juliusza Cezara, znalazły się w granicach prowincji Belgica, następnie od początku VI w. w Królestwie Franków, w 845 r. w Królestwie Italii i od 880 r. należały do władców cesarstwa rzymsko-niemieckiego. W 965 r. hrabia Zygfryd ufortyfikował miasto Luksemburg i utworzył niezależne księstwo, którym w następnych wiekach rządzili książęta jako wasale cesarzy niemieckich. Jan I Luksemburski (hrabia Luksemburga od 1309 r.) był królem Czech (1310–1346) i jako tytularny król Polski (1310–1355) zhołdował księstwa piastowskie Dolnego i Górnego Śląska. W 1327 r. najechał Kraków, usiłując zrzucić z tronu Władysława Łokietka, wspierał Krzyżaków, którym ofiarował Kujawy i Pomorze Gdańskie, podbił z nimi Mazowsze. Luksemburgowie byli królami niemieckimi i cesarzami (do 1437 r.). Od 1441 r. księstwo należało do Branderburgii, od 1477 r. do austriackich Habsburgów, od 1522 r. do Habsburgów hiszpańskich. Przechodziło z rąk do rąk: Francja (1678–97), Hiszpania (1698–1715), Austria (od 1715 r.), ponownie Francja (od 1794 r.). Po kongresie wiedeńskim (1815 r.) ustanowiono Wielkie Księstwo Luksemburga, połączone unią personalną z holenderskimi Niderlandami. Gdy przeciwko Holendrom zbuntowali się w 1830 r. Belgowie, Luksemburczycy uczynili to samo, ostatecznie zyskując niepodległość w 1867 r.

Miasto Luksemburg

Głębokie doliny dwóch rzek (Alzette i Pétrusse) i wysoki cypel skalny (Bock) zwróciły uwagę rzymskich strategów, którzy to miejsce wybrali na warownię. Wiadomo, że było tu opactwo benedyktynów, zanim w 963 r. pierwszy hrabia Luksemburga Zygfryd wzniósł na skale Bock nowy zamek. Od tego czasu twierdzę wielokrotnie przebudowywano, a wyrosłe przy niej miasto otaczano coraz mocniejszymi fortyfikacjami. Do naszych czasów zachowały się podziemne kazamaty i budowane w różnych epokach przez Hiszpanów, Francuzów i Austriaków wieże (Malakoff, wieże Vabauna), bramy (Eicher), mosty i forty (Lambert, Rumigny, Ober-Grunewald, Thüngen) przy Chemin de la Corniche we wschodniej części miasta. Austriacki fort Thüngen (z XVIII w., rozbudowany w XIX w.) – zwany Trzema Żołędziami (luks. Drai Eechelen), od trzech iglic w kształcie żołędzi na trzech wieżach – został zrekonstruowany i obecnie mieści muzeum sztuki nowoczesnej (MUDAM, Musée d’art moderne Grand-Duc Jean). Turystyczne atrakcje stolicy księstwa, święta i tradycje są interesująco opisane w przewodnikach.

Zamki, krajobrazy, winnice

Księstwo odwiedza ponad 5 mln turystów rocznie. Główną atrakcją są średniowieczne zamki (jest ich ok. 150), usytuowane na wzgórzach, wśród zalesionych dolin, na wysokich brzegach rzek. Koroną Luksemburgów nazwano odrestaurowany potężny zamek w Vianden, w dolinie Our. Rzeki i miasteczka strzeże patron mostów św. Nepomucen z Pragi. Ze stacji kolejki koło XIII-wiecznego gotyckiego kościoła jeżdżą wagoniki na zamkowe wzgórze (450 m n.p.m.). Pierwsza warownia powstała tu w V w.; główna romańska część zamku pochodzi z XI w., widać też elementy gotyckie i renesansowe. Wśród licznych sal wyróżniają się Sala Rycerzy i Sala Bizantyjska z zachowanymi romańskimi kapitelami. Każdego roku (w 2013 r. od 27 VII do 4 VIII) podczas Średniowiecznego Festiwalu (Festival Médiéval) w zamkowych salach odbywają się uczty i bale (z dawnymi tańcami), damy paradują w średniowiecznych strojach, rycerze przechwalają się zręcznością w strzelaniu z łuków, odgrywają historyczne bitwy, trubadurzy śpiewają miłosne i bohaterskie pieśni; turyści uczestniczą w najróżniejszych zabawach charakterystycznych dla różnych epok. Zaleca się niezaglądanie do głębokiej studni, gdyż hrabia, od wieków grający z diabłem w karty, bardzo tego nie lubi. Stawką jest oczywiście dusza właściciela zamku. Październik w Vianden pachnie orzechami pod każdą postacią: podczas świata orzecha (Nëssmoart) ulicami przechodzą barwne korowody, w sklepach i na stoiskach sprzedawane są smakowite produkty z orzechów (ciasta, czekoladki, likiery).

Ardeny

Pagórkowate, zalesione luksemburskie Ardeny (w j. luks. D’Éisléck) zdobią bielone domy pokryte dachami z łupków. Na dziedzińcu XII-wiecznego zamku w miasteczku Clervaux (nad rzeką Clerve) jest Muzeum Wojny o Ardeny (16 XII 1944 –25 I 1945, zwycięstwo wojsk alianckich). Muzeum Modeli prezentuje dioramy najpiękniejszych luksemburskich zamków. Muzea ilustrujące przebieg wojny o Ardeny znajdują się w malowniczym Ettelbruck, leżącym pomiędzy dolinami rzek Alzette i Sûre, oraz w miasteczku Diekirch, z którego prowadzą szlaki wędrowne w doliny i do zamku w Bourscheid. Diekirch słynie z rzymskich i wczesnośredniowiecznych grobowców, które znaleziono pod posadzką kościoła z IX w.

Echternach

Otoczone średniowiecznym murem z wieżami obronnymi miasteczko leży w regionie nazwanym Małą Luksemburską Szwajcarią (La Petite Suisse Luxembourgeoise) nad Sûre. Wśród lasów i skalistych wąwozów wiodą szlaki rowerowe (ponad 50 tras), niektóre prowadzą do zamków, np. Beaufort i Larochette, inne do jaskiń, np. w ścianach wąwozu Loup, skąd Rzymianie wydobywali kamień budowlany. W miejscowościach Dillingen, Wallendorf i Diekrich rozpoczynają się wyprawy kajakowe rzeką Sûre do „stolicy Szwajcarii” Echternach. Miasto wyrosło wokół opactwa benedyktynów założonego w 698 r. przez św. Willibrorda. Mieszkańcy czczą świętego – każdego roku w 9 dni po Niedzieli Wielkanocnej – procesją z tańcami. Przy dźwiękach polki z poważnymi minami wykonują skoczny taniec przypominający atak epilepsji. Nic w tym dziwnego – przybyły z Yorkshire misjonarz Willibrord skutecznie leczył tę chorobę. W dawnym pałacu opata mieści się Musée de l’Abbaye; zobaczymy tu skarby sztuki kaligraficznej: najstarsze manuskrypty (VIII – XI w.), także iluminowane.

Nad Mozelą

W krajobrazie doliny Mozeli dominują winnice i szare łupkowe dachy domów winnych miasteczek zajmujących brzegi rzeki. Appellation Contrôlée to wizytówka regionu. Musujące wina St Martin, wytwarzane metodą szampańską, degustują turyści w słynnej wytwórni Caves St Martin (ponad 800 tys. butelek rocznie) w Remich. Firma organizuje wycieczki po okolicznych caves (piwnicach), gdzie dojrzewają wina. Mieszkańcy Remich pod koniec lutego topią w Mozeli Słomianego Chłopca (Stréimännchen), a w latach przestępnych Słomianą Dziewczynkę (Stréifrächen). Ten starodawny obrzęd przypomina topienie Marzanny, symbolizującej zimę, złe duchy, śmierć. Z przystani w Remich wyruszają w rejsy po Mozeli statki wycieczkowe do Schengen, Grevenmacher, Wormeldange. Caves Bernard Massard (zwiedzanie z degustacją) w Grevenmacher opuszcza ponad 4 mln butelek wina rocznie. We wrześniu i październiku odbywają się w dolinie święta wina. Podczas imprezy Riesling Open w miasteczku Wormeldange we wrześniu wybierana jest królowa wina. Wśród skał i winnic leży zachwycająca mozelską architekturą wioska Ehnen. W starych piwnicach urządzono Muzeum Wina (Musée du Vin).

Zofia Siewak-Sojka