Jadę do Litwy!

LITWA

(Lietuva, pow. 65200 km², ludność ok. 3 mln) leży nad Morzem Bałtyckim (dł. wybrzeża 99 km), sąsiaduje z Łotwą, Białorusią, Polską, Rosją (Obwód Kaliningradzki), stolicą jest Wilno, językiem urzędowym litewski. Ludność: Litwini (84,2%), Polacy (6,6%), Rosjanie (5,8%), Białorusini (1,2%), Żmudzini (0,5 mln), ponadto Ukraińcy, Tatarzy, Niemcy, Karaimowie. Główne wyznanie katolicyzm.

Potrawy, smakołyki, napoje

„I chołodziec litewski, milczkiem żwawo jedli”, a także: kindziuk (pikantną suchą kiełbasę), cepeliny i kartacze (pyzy ziemniaczane nadziewane mięsem), kibiny (pieczone pierogi), czebureki (smażone pierogi), bliny żmudzkie (placki ziemniaczane z mięsem lub grzybami), vėdarai (kiszkę ziemniaczaną), baby ziemniaczane; sękacz (ciasto). Pili: miody litewskie, nalewki na bazie miodu i owoców, wyjątkowe domowe piwo.

Tautiška giesmė

Lietuva, tėvyne mūsų,
Tu didvyrių žeme,
Iš praeities Tavo sūnūs
Te stiprybę semia.
Pieśń narodowa
Litwo, ojczyzno nasza,
ty jesteś ziemią bohaterów.
Z przeszłości twoi synowie
niech czerpią siły.
(Hymn Litwy, 1898 r. słowa i muzyka Winkas Kudirka, obowiązuje od 1919 r.)

Kolumb Litwinem?

Władysław III Warneńczyk, syn Władysława II Jagiełły, wcale nie zginął pod Warną... Przedostał się na portugalską wyspę Maderę i tam mieszkał jako „Henryk Niemiec” pod opieką dworu portugalskiego. Ożenił się z portugalską arystokratką, z którą miał syna, znanego później pod nazwiskiem Cristóbal Colón – Krzysztof Kolumb. Ze względów politycznych ojciec, Władysław Warneńczyk, i syn ukrywali swoją tożsamość. Tak twierdzi historyk mediewalista, Manuel Rosa, autor trzech prac o Kolumbie. W Polsce ukazała się w 2012 r. biografia Kolumb. Historia nieznana. Co ciekawe, naukowe autorytety światowe nie negują odkryć Manuela Rosy. Historyk zamierza jeszcze przeprowadzić badania DNA Władysława II Jagiełły i jego... wnuka Krzysztofa Kolumba.

Wilno, Troki, Kowno

O Wilnie (Vilnius) – w ujściu Wilenki do Willi – stolicy Litwy i niegdyś polskim mieście, jego historii, nostalgicznych zabytkach (cmentarz na Rossie, katedra św. Stanisława, Uniwersytet Wileński założony przez Stefana Batorego; pałace Paców, Sanguszków, Ogińskich i in.; kościół św. Ducha, gdzie msze św. są odprawiane tylko po polsku; kościół św. Kazimierza, jeszcze nie tak dawno Muzeum Ateizmu), o Kaziukach, Tej, „co w Ostrej świeci Bramie” szczegółowo opowiadają przewodniki. Warto dodać, że nazwa Ostra Brama pochodzi od auštra (lit. „jutrzenka”). W Trokach, pomiędzy jeziorami Galwe i Tataryszki, koniecznie trzeba zobaczyć ogromne gotyckie zamczysko na wyspie, w Kownie ratusz Biały Łabędź, gotycki zamek i gotycką kamienicę Dom Perkuna.

Żmudzki Park Narodowy i okolice

„Jeszcze Polska nie zginęła, gdy Żmudzini żyją
I Żmudź walkę rozpoczyna, gdy się w Polsce biją.”
„Nabar lenkai naprapule kol žemaitiai gyvi” – śpiewali na melodię Mazurka Dąbrowskiego Żmudzini uczestniczący w powstaniu listopadowym.
Przynależność do narodu żmudzkiego deklaruje obecnie 0,5 obywateli Litwy. Stowarzyszenie „Żmudzini byli, są i będą” domaga się od rządu litewskiego uznania ludności żmudzkiej za naród. Zwyczaje i kulturę żmudzką poznają turyści, odwiedzając wioski w parku narodowym, gdzie mogą zamieszkać w gospodarstwach agroturystycznych. W parku wyznaczono trasy piesze, rowerowe i pola biwakowe. W jeziorach (jest ich ok. 25) można łowić ryby. Poniżej największego jeziora parku, Płotele, leży miasteczko Salanty. Na początku czerwca odbywa się pielgrzymka do słynnej Kalwarii Żmudzkiej, zbudowanej w XVII w. staraniem biskupa Tyszkiewicza. Muzeum w mieście Telsze, nad jeziorem Mastis, opowiada dzieje Żmudzi. Niedaleko Szawle wznosi się znana na całym świecie Góra Krzyży (Kryžių kalnas); przynoszone od czasu powstania listopadowego, symbolizowały opór Polaków i Litwinów wobec caratu, w okresie zaborów walkę o niepodległość, w czasach radzieckich o tożsamość narodową i wolność religijną Litwinów. Są przynoszone do tej pory: opatrzone modlitwami, z tekstami dziękczynnymi lub prośbami, wyrażają głęboką wiarę. Jest ich obecnie ponad 160 tys.

Połąga

Palaga, niegdyś nazywana miastem na końcu świata (Palanga svieta pabanga), gdyż była jedynym miastem Wielkiego Księstwa Litewskiego na odległym Bałtyku (i jedynym morskim portem Litwy), jest obecnie – wraz miejscowościami wypoczynkowymi Šventoji, Nemirseta, Kunigiškai, Butinge – największym kurortem Litwy i modnym europejskim letniskiem. Połągę w 1824 r. kupił hrabia Michał Tyszkiewicz i pozostawała własnością rodu do 1940 r. Zachowała się XIX-wieczna drewniana zdrojowa zabudowa, w miejscu słynnego drewnianego mola Tyszkiewiczów (630 m dł.) w 1998 r. zbudowano nowe betonowe, będące uzupełnieniem długiej nadmorskiej promenady, z mnóstwem lokali wszelkiego typu. W pałacu Tyszkiewiczów urządzono fascynujące Muzeum Bursztynu. Do tej „tyszkiewiczowskiej” Połągi zjeżdżała polska magnateria, artyści i pisarze. Nazywano ją „Nadmorskim Zakopanem”. Witkacy w przerwach malowania morskich pejzaży zaprojektował dom zdrojowy w „narodowym polskim stylu”, Stefan Matejko, bratanek Jana Matejki, witraże do kościoła, tworzył tu wiersze Lucjan Rydel, filozofował o Lucyferze Tadeusz Miciński, Stanisław Reymont ukończył trylogię Chłopi, malował Leon Wyczółkowski. Turyści, podziwiając ogród botaniczny, założony w miejscu świętego gaju, zapewne spotkają wajdelotkę Birutę, która strzegła świętego ognia boga Perkunisa. Porwał ją podstępnie i świętokradczo książę Kiejstut, ale pewnie dobrze się stało, ponieważ kapłanka została matką księcia Witolda, a ten wspomógł Władysława II Jagiełłę w bitwie pod Grunwaldem. Pomnik Biruty stoi w parku na wydmowym wzgórzu jej imienia.

Kłajpeda

Miasto portowe nad Zalewem Kurskim i rzeką Dane było przez dwa wieki (1466–1657) wraz Prusami Książęcymi lennem Polski. Starówka, z wąskimi uliczkami noszącymi nazwy cechów rzemieślniczych, zachwyca eklektyczną architekturą z elementami baroku i klasycyzmu. Odnowione kamieniczki z muru pruskiego i spichlerze zajmują modne butiki, galerie artystyczne, nastrojowe kawiarenki i restauracje. W XIX-wiecznej pruskiej twierdzy Kopgalis turyści zobaczą dobrze wyszkolonych do służby morskiej radzieckich weterenów, przybyłych z bazy wojskowej w Sewastopolu – definy czarnomorskie. Oprócz nich ogromne dwupoziomowe oceanarium zamieszkują stworzenia morskie z całego świata. Koncerty i występy folklorystyczne odbywają się w skansenie kurońskiej wioski rybackiej przy twierdzy. Kazamaty przeznaczono na muzeum morskie.

Druskieniki

Druskininkai, nad Niemnem, w otoczeniu żywicznych lasów, są znanym w Europie uzdrowiskiem balneologiczno-klimatycznym. Do zabiegów leczących wiele chorób używa się wód mineralnych i borowin. Uzdrowisku przysporzyli sławy car Mikołaj I i Józef Piłsudski (mieszkał w domku „Na Pogance”, zniszczonym przez władze radzieckie). Bywali tu poeta Jan Czeczot, pisarz Józef Ignacy Kraszewski, kompozytor Stanisław Moniuszko; słynny architekt Stefan Szyller zaprojektował kościół Matki Boskiej Szkaplerznej. W Duskienikach, oprócz 9 sanatoriów i ośrodków balneologicznych jest jeden z największych aquaparków (dla dzieci i dorosłych) z najnowocześniejszymi urządzeniami zabawowymi i zapleczem gastronomiczno-rozrywkowym. Przy długim Słonecznym Szlaku (Saules takas) są plaże, kąpieliska, ławki i mostki nad strumieniem, malownicze kaskady. W lesie w domku w stylu zakopiańskim urządzono muzeum leśnictwa „Echo Puszczy”.

Zofia Siewak-Sojka