Jadę do Holandii!

HOLANDIA

(monarchia konstytucyjna; w języku niderlandzkim Nederland, zachodniofryzyjskim Nederlân, karaibskim papiamento Hulanda; pow. 41 526 km², ludność ponad 16,5 mln) leży nad Morzem Północnym, graniczy z Belgią i Niemcami. Stolicą konstytucyjną jest Amsterdam, administracyjną Haga, językami urzędowymi niderlandzki i we Fryzji niderlandzki i fryzyjski. W skład Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden, fryz. Keninkryk fan de Nederlannen, pap. Reino Hulandes) wchodzą Holandia europejska oraz położone na Karaibach gminy zamorskie Holandii – Bonaire, Saba i Sint Eustatius – i autonomiczne państwa Aruba, Curaçao i Sint Maarten.

Wiatraki - jeden z symboli Królestwa Niderlandów

Kiedy jechać?

Zwiedzanie cały rok. W umiarkowanym klimacie Holandii zimy są ciepłe, lata nieupalne.

Potrawy, smakołyki napoje

belegde broodjes (bułki z serem), erwtensoep (grochówka z boczkiem), huzarensalade (sałatka ziemniaczana z marynatami), haringsalade (sałatka śledziowa), vlaamse frites (flamandzkie frytki z majonezem), zalm (łosoś), garnalen (krewetki), gerookte paling (wędzony węgorz), worst (kiełbasa), kroket (panierowany kotlet mielony z różnych mięs), kip (kurczak), rookwlees (wędzona wołowina), fricandeau (pieczona polędwica), biefstuk (befszyk), kalkoen (indyk), zuurkool (kiszona kapusta), stampot boerenkool (purée z ziemniaków i jarmużu), hutspot (purée z kapusty, ziemniaków, marchwi i cebuli); poffertjes (racuchy), amandelkoek (ciastka z masą migdałową), speculaas (pierniki), pannekoeken (naleśniki), stroopwafles (gofry z karmelem), oliebollen (pączki z rodzynkami, jabłkami lub budyniem); karnemelk (maślanka), chocomel (mleko czekoladowe), anjismelk (mleko z anyżem); jenever (holenderska jałowcówka) w odmianach zeer oude (bardzo stara), oud (stara), jong (młoda), likiery (advocaat, pisang ambon), piwa (Heineken, Grolsch, Oranjenboom, Amstel).

Wilhelmus

Wilhelmus van Nassouwe
ben ik, van Duitsen bloed,
den vaderland getrouwe
blijf ik tot in den dood.
Een Prinse van Oranje
ben ik, vrij, onverveerd,
den Koning van Hispanje
eb ik altijd geëerd.

Wilhelm z Nassau
Jam Wilhelm z Nassau
z niemieckiej krwi;
wierny Ojczyźnie
pozostanę do śmierci.
Jam Książę Orański,
wolny i nieulękniony.
Królowi Hiszpanii
zawsze oddawałem cześć.

(Hymn Królestwa Niderlandów; nieoficjalny od XVI w., obowiązujący od 1932 r.; muzyka Adrianus Valerius, tekst przypuszczalnie Filips van Marnix)

Wilhelm z Nassau (Wilhelm Orański), który „królowi Hiszpanii zawsze oddawał cześć”, stanął w obronie niderlandzkich protestantów, gdy hiszpański król Filip II najechał w 1567 r. Niderlandy pod pretekstem wyplenienia herezji. Wojska księcia Alby masakrowały kalwińskie miasta; w Antwerpii wycięto 8 tys. ludzi (rzeź przeszła do historii pod nazwą „hiszpańska furia”). „Wolny i nieulękniony” Wilhelm stanął na czele powstania przeciwko Hiszpanom, doprowadzając do sojuszu siedmiu prowincji i powstania Republiki Zjednoczonych Prowincji (w 1579 r.), zwanych też Holandią. Gdy Henryk III Walezy uciekł z Polski (1574 r.), by objąć tron Francji, w Krakowie rozważano kandydaturę Wilhelma Orańskiego na polskiego króla. W 1795 r. Francuzi wcielili do swego imperium Zjednoczone Prowincje jako Republikę Batawską, którą w 1808 r. Napoleon ogłosił Królestwem Holandii, osadzając na tronie swego brata Józefa. Na kongresie wiedeńskim (1815 r.) zwycięskie kraje utworzyły z dawnych holenderskich Zjednoczonych Prowincji i z Niderlandów hiszpańskich Habsburgów (obecne terytorium Belgii i Luksemburga) Królestwo Zjednoczonych Niderlandów, które po rewolcie Belgów w 1831 r. rozpadło się na Holandię, Belgię i Luksemburg. Podczas II wojny światowej silnie działał antyhitlerowski ruch oporu, wspomagający działania wojenne aliantów. W tzw. operacji Market Garden we wrześniu 1944 r. uczestniczyła I Samodzielna Brygada Spadochronowa (1700 polskich spadochroniarzy, zginęło ok. 400) pod dowództwem generała Stanisława Sosabowskiego. I Polska Dywizja Pancerna dowodzona przez generała Stanisława Maczka wsławiła się m.in. wyzwoleniem Bredy. Największe polskie cmentarze wojenne znajdują w Bredzie (180 grobów), gdzie również jest Muzeum Generała Maczka, i w Oesterback (400 mogił).

AmsterdamKrąg Miast – Randstad

Amsterdam i miasta w prowincjach Holandia Północna (Noord-Holland) i Holandia Południowa (Zuid-Holland) – Haarlem, Haga ze słynnym kąpieliskiem Schweveningen, Delft, Lejda, Rotterdam – tworzą ogromną aglomerację połączoną sprawną siecią komunikacji autobusowej i kolejowej. Jest to obszar najczęściej odwiedzany przez turystów.
Amsterdam, z zachowanymi fortyfikacjami z XIX w. (na liście UNESCO) zachwyca 1000 mostów na 160 kanałach (organizowane są rejsy dla turystów) i pływającym Targiem Kwiatów (Bloemenmarkt). Jest tu około 50 muzeów, w tym Dom Anny Frank, Rijksmuseum (najbogatsze zbiory średniowiecznego i XVII-wiecznego malarstwa holenderskiego; m.in. słynna Straż nocnaRembrandta), Muzeum Vinceta van Gogha i mnóstwo barów i klubów usytuowanych malowniczo nad wodą. Przyjaciele kotów niech zajrzą do Kattenkabinet pod nr. 497 Złotego Zakrętu (De Gouden Bocht), ulicy z reprezentacyjnymi XVIII-wiecznymi rezydencjami o charakterystycznych podwójnych frontach. Kamienny szyld XVI-wiecznego spichlerza De Pool (Polak) zobaczymy teraz w portalu Annakerk (kościoła św. Anny przy Kerkstraat 322). Wciąż przyjmuje gości hotel Krasnopolsky (przy placu Dam), założony w 1866 r. przez emigranta Adolfa W. Krasnopolskiego.

Fryzja i wyspy

Wybrzeże prowincji Fryzji oddziela od archipelagu wydmowych Wysp Zachodniofryzyjskich płytkie i błotniste Morze Wattowe (Waddenzee). Główne wyspy – Vlieland (wieś Oost-Vlieland), Terscheling (wioski West-Terschelin, Oosterend), Ameland (słynne kąpieliska Hollum i Nes), Schiermonnikoog (kąpielisko o tej samej nazwie) – przedzielają mniejsze wysepki, do których można dojść pieszo mulastymi płyciznami (wadlopen). Wysokie trawiaste wydmy, długie plaże z drobnym piaskiem, ścieżki rowerowe, kanały, po których pływają łodziie, dobre turystyczne zaplecze (hotele, kempingi, wiejskie domy), ciepłe lata – wyspy są rajem wakacyjnym dla Holendrów i gości z Europy.

Leeuwarden

, stolica Fryzji, słynie z największego w świecie zbioru kafli fajansowych (wystawy chińskiej porcelany od czasów prehistorycznych do obecnych, ceramiki japońskiej i wietnamskiej i kafli holenderskich od XVI w. z wszystkimi motywami i wzorami, także chińskimi). Fries Museum dokumentuje dzieje Fryzji i kultury fryzyjskiej od czasów prehistorycznych. Jeden z działów poświęcono postaci słynnej tancerki Maty Hari, oskarżonej przez Francuzów o szpiegostwo na rzecz hitlerowskich Niemiec i rozstrzelanej. Wilamowice (Wymysoü) nie leżą wprawdzie w Holandii, ale warto o nich wspomnieć. Osadę koło Oświęcimia założyli osadnicy z Fryzji i Flandrii w 1250 r. Ich potomkowie, wilamowiczanie kultywują swoją odrębną kulturę (ubiory, tańce, obyczaje świąteczne) i język wilamowicki (wymysiöeryś), który nawet został uwieczniony w literaturze (wiersze, poemat Of jer wełt – Na tamtym świecie Floriana Biesika). Wymysiöeryś powstał z połączenia dialektów fryzyjskiego, niderlandzkiego, dolnosaksońskiego i polskiego.

Franeker

, koło Leeuwarden, było głównym ośrodkiem naukowym i kulturalnym Fryzji, o czym przypomina Museum’t Coopmanshus wystawami związanymi z uniwersytetem, jego profesorami i absolwentami. W 1633 r. wybrano rektorem znanego wówczas protestanckiego teologa Jana Makowskiego. Wiadomo, że w 1644 r. na uniwersytecie franekerskim studiowało ok. 80 Polaków, a wśród nich późniejszy rektor uczelni Mikołaj Adelti z Leszna. Adelti (bardziej znany jako Arnoldi) wydał dzieła Makowskiego Collegia Theologica, on też jako pierwszy wygłaszał kazania w języku fryzyjskim. Jan Makowski w 1626 r. ożenił się z Antje van Uylenburgh, szwagierką małżonki Rembrandta.

Skansen i park narodowy

Założony w 1912 r. ogromny skansen Nederlands Openluchtmuseum (Niderlandzkie Muzeum na Wolnym Powietrzu), w pobliżu Arnhem, jest wioską składającą się z ponad 120 budowli reprezentujących wioski wszystkich regionów Holandii. Są tu m.in. zabytkowe domostwa z Fryzji, kolonie torfowe z prowincji Drenthe, różne typy wiatraków i mostów, działające zakłady rzemieślnicze (piekarnie, papiernie, tkalnie), muzeum strojów regionalnych, ogrody warzywne i zielarskie. Park Narodowy Hoge Veluwe (pow. 5,5 tys. ha), z ścieżkami rowerowymi (i białymi rowerami dla turystów), to obszar borów, jezior, wydm śródlądowych i wrzosowisk. Atrakcyjna trasa tematyczna „Posągi na tle krajobrazu” ma 14 km, ponadto na powierzchni ponad 20 ha utworzono Park Rzeźb (największy w Europie). W budynku zaprojektowanym przez belgijskiego architekta H. van de Velde mieści się wspaniałe Muzeum Kröller-Müller (278 dzieł Van Gogha, m.in. słynne Słoneczniki, Jedzący kartofle, Most w Arles).

Zofia Siewak-Sojka