Jadę do Madrytu i... !

Wyjątkowe trzy muzea w Madrycie, wyjątkowa wakacyjna atmosfera w barach i klubach,  niezapomniane wycieczki do średniowiecznych miast i... prawie polskiej Somosierry.

MADRYT

,oficjalna stolica Hiszpanii od 1606 r., leży na płaskowyżu (650 m n.p.m.), nad rzeką Manzanares, u podnóża pasma Sierra de Guadarrama. W 1561 r. Filip II Habsburg przeniósł instytucje rządowe z dotychczasowej stolicy w Toledo.

Kiedy jechać?

Zimą mroźno, zwłaszcza w nocy, latem temperatura dochodzi do 40°C; najodpowiedniejsza pora na zwiedzanie to miesiące wiosenne i wrzesień, kiedy jest ciepło, lecz nie tak upalnie.

Potrawy, smakołyki, napoje

tapas (rozmaite przekąski podawane w barach tapas), cochinillo asado (pieczone mleczne prosię), cordero asado (pieczona jagnięcina), cocido (zupa gulaszowa z grochem włoskim), paella (ryż z owocami morza); historyczne fresas con nata (truskawki ze śmietaną), yemas de Santa Teresa (dosł. opuszki palców św. Teresy – są to kandyzowane żółtka), anís z Chinchón (anyżówka), churros(rodzaj faworków podawanych z gorącą gęstą czekoladą).

Wyjątkowe zakupy

na słynnym pchlim targu Rastro w Madrycie; przy ul. Daoiz w Segovii. Madryt uchodzi za najbrzydsze miasto na świecie i najbardziej rozrywkowe, czym konkuruje z Barceloną. Ta pierwsza opinia dotyczy tylko niezbyt ładnych przedmieść, samo centrum ma piękną starówkę, z owalnym placem Puerta del Sol (Brama Słońca) – będącym środkiem Madrytu i Hiszpanii – od którego mierzone są wszystkie odległości w kraju, stąd też rozchodzą się średniowieczne uliczki miasta. Naprzeciwko wieży zegarowej została wmurowana tablica z napisem „Kilómetro Cero” (Kilometr Zerowy). Pośrodku placu stoi pomnik-herb Madrytu: niedźwiedź wspinający się na madroño (drzewo poziomkowe).

Arkadową Plaza Mayor (Rynek Główny), zaprojektowaną w czasach Filipa II Habsburga, otaczają barokowe domy z balkonami (jest ich 237). Z balkonu pałacu Casa Panadería (nazwa od piekarni z 1590 r., przebudowanej na pałac w 1672 r.), ozdobionego freskami i wieżyczkami, królowie i dworzanie oglądali przedstawienia, korridy i ceremonie auto da fé, zazwyczaj kończące się śmiercią heretyków – w płomieniach stosu – skazanych przez sąd Inkwizycji (zniesionej oficjalnie dopiero w 1834 r.). Na Plaza Mayor prowadzi 9 bram, w których mieszczą się najstarsze tawerny, a wśród nich Sobrino de Botín  z 1725 r.; liczne są kawiarnie i restauracje pod gołym niebem. Tradycyjnie w Nowy Rok mieszkańcy Madrytu przychodzą tutaj, by zjeść 12 winnych gron na szczęście, po jednym za każdy miesiąc. Na placu odbywają się koncerty i widowiska, grają i śpiewają zespoły tunas, w tradycyjnych ubiorach średniowiecznych żaków. Przy wąskich uliczkach odchodzących od placu jest wiele barów tapas i lokali rozrywkowych. Obok kościoła San Ginés, w stylu mudéjar, od lat działa dyskoteka Joy Eslava i Chocolatería San Ginés (podaje się tu gorącą gęstą czekoladę i churros).

Życie nocne w upalne lata w Madrycie koncentruje się w dzielnicy La Latina i okolicach, głównie w barach i klubach z chirringuitos (zaimprowizowane bary na wolnym powietrzu, dostawiane do klubów i dyskotek). Najbardziej znane i uczęszczane kawiarnie to Café Gijón i Café El Espejo (obie przy Paseo de los Recoletos), XIX-wieczna El León (ul. Alcalá) i Café de Oriente (Plaza Oriente).

W pobliżu Palacio Real (Pałac Królewski) wznosi się neoklasycystyczna Catedral de la Almudena, budowana od 1883 r.; w 1993 r. konsekrował ją Jan Paweł II (przed katedrą stoi pomnik papieża).

W dzielnicy Lavapiés balkony domów wychodzą na centralne patia (corrales); na tych podworcach od wieków grane są sztuki teatralne, farsy i zarzuele (hiszpańskie operetki).

Las Ventas to największa w Hiszpanii arena korridy (ponad 23 tys. miejsc); zbudowana w stylu neomudéjar, jest miejscem krwawych potyczek odważnych matadorów z bykami od 1931 r.

Przy Paseo del Prado znajdują się trzy muzea słynne muzea: Prado, Thyssen-Bornemisza, Centro de Arte Reina Sofía.

Museo del Prado (od 1819 r.) prezentuje najstarsze i najbogatsze kolekcje dzieł sztuki na świecie, gromadzone przez rodzinę królewską; z 7 tys. płócien na stałych wystawach udostępniono ok. 1500. Są tu obrazy mistrzów flamandzkich: H. Bosch (Ogród Ziemskich Rozkoszy), P. Breughel Starszy (Tryumf Śmierci), Rembrandt (Artemisia), Rubens (Trzy Gracje, Sąd Parysa); hiszpańskich: Goya (Maja naga, Maja ubrana, Majas na balkoniemaja znaczy pięknisia, strojnisia; Rozstrzelanie powstańców madryckich 3 maja 1808; cykl Okropności wojny, tzw. czarne obrazy ze ścian jego domu), Velázqueza (Dwórki, Tkaczki, Pijacy, Poddanie Bredy), El Greco (Adoracja pasterzy), José Ribera (Archimedes), B.E. Murillo (różne Madonny), Zurbarán (Obrona Kadyksu przed Anglikami); włoskich: Fra Angelico (Zwiastowanie), Caravaggio, Tintoretto (Kąpiel), Veronese, Tycjan (Wenus bawiąca się z Amorem); niemieckie: A. Dürer (Adam i Ewa), L.C. Cranach Starszy (Polowanie w Torgau).

Museo Thyssen-Bornemisza zawiera wspaniałe kolekcje mistrzów z różnych epok. Malarstwo flamandzkie reprezentują: Jan van Eyck, Rugier van der Weyden, Rubens (Oślepienie Samsona); renesansowe: Hans Holbein (Portret Henryka VIII), Rafael (Portret młodzieńca), Carpaccio (Młody rycerz), Tycjan; manierystyczne: Tintoretto; barokowe: Caravaggio (Święta Katarzyna), Canaletto (cykl redut weneckich). W dziale malarstwa XV-wiecznego znalazł się Portret benedyktyńskiego mnicha, namalowany przez pochodzącego z Krakowa Jana Polaka. Ponadto są tu dzieła Vincenta van Gogha, Edvarda Muncha (Wieczór), Egona Schiela (Domy nad rzeką), Mondriana, Braque’a,  Picassa; Watteau (Pierrot), Chagalla, rzeźby Rodina.

Centro de Arte Reina Sofía (Muzeum Sztuki Królowej Sofíi) to ośrodek kultury utworzony pod koniec lat 80. XX w. Są tu biblioteki, kawiarnie i bary, do sal muzealnych na piętrach wożą zwiedzających przeźroczyste windy. Kolekcje składają się głównie z dzieł sztuki z końca XIX w., XX w. i twórców współczesnych, hiszpańskich i obcych. Zobaczymy tu obrazy Tapièsa, Chillidy, Mirò, Dalíego i słynną Guernikę P. Picassa.

Escorial

(Eskurial; 45 km od Madrytu, u stóp pasma Guadarrama), dzieło J.B. de Toledo, G. Castello i Juana de Herrera, jest największą w Hiszpanii budowlą renesansową (1563–1584). Po zwyciężeniu Francuzów w bitwie pod St. Quentin w 1557 r. w dniu św. Wawrzyńca (10 sierpnia) Filip II Habsburg przyrzekł zbudować kościół pod wezwaniem tego świętego. W efekcie powstał zamek z licznymi salami, klasztor, kościół i Panteon. W salach są malowidła Boscha, Dürera, Zurbárana, Velázqueza, Tycjana, J. Ribery, krucyfiks B. Celliniego, a w zasobnej Bibliotece m.in. Codex Albendensis z X w. i pamiętnik św. Teresy z Ávili. W Panteonie spoczywają monarchowie hiszpańscy, począwszy od cesarza Karola V – zanim ich tam przeniesiono, każdy przez 20 lat czekał w sali zwanej... Gnilnią (Pudrería). Gdy już ciało odpadło od kości, szkielet układano w marmurowym grobowcu w Panteonie. Filip II wiódł w Escorialu żywot mnicha; w komnacie króla można zobaczyć krzesło, na którym trzymał chorą nogę, i łoże śmierci, z którego wysłuchiwał mszy, odprawianych bez przerwy w kaplicy usytuowanej na niższym poziomie.

„Laissez faire aux Polonais!” (Zostawcie to Polakom!), powiedział Napoleon Bonaparte, gdy z bronionej przez dzielnych Hiszpanów stromej przełęczy Somosierra (1404 m n.p.m.) w górach Guadarrama posypały się kule armatnie i odepchnęły atak oddziałów francuskich. Polscy szwoleżerowie pod dowództwem Jana Kozietulskiego w ciągu ośmiu minut zdobyli przełęcz, otwierając cesarzowi drogę na Madryt (pilno mu było osadzić na tronie swego brata Józefa), opanowany przez niepokornych hiszpańskich powstańców. Hiszpanie bronili wówczas – 30 listopada 1808 r. – swej ojczyzny przed francuskim najeźdźcą w wojnie o niepodległość; Polacy wchodzący w skład armii agresora wierzyli, że wywalczą niepodległość dla swojej ojczyzny. Na zewnętrznym murze kaplicy-pustelni pw. Nuestra Señora de la Soledad, usytuowanej w najwyższym punkcie przełęczy, widać dwie tablice: jedna poświęcona polskim szwoleżerom, druga generałowi Benitowi de San Juan, dowódcy obrońców Somosierry. Witraż na trójdzielnym oknie przedstawia MB Częstochowską (nazywaną przez Hiszpanów „la Virgen polaca” – polska Madonna) i podobizny polskich szwoleżerów. W 2008 r. – w 200. rocznicę Somosierry  – władze hiszpańskie zorganizowały rekonstrukcję bitwy, z udziałem 500 osób (Polacy, Hiszpanie i rycerze z różnych krajów Europy) w ubiorach z epoki (mundury polskie, hiszpańskie i francuskie) i 40 koni. Co ciekawe, przybycie Polaków, którzy przecież zadali klęskę Hiszpanom, publiczność hiszpańska przyjęła owacjami, Napoleon natomiast (w roli cesarza wystąpił Hiszpan) był wygwizdywany, gdziekolwiek się pojawił. Podczas uroczystości malarz Marian Stefański złożył w darze w kaplicy swój obraz Madonna z Somosierry; NMP ma na piersiach skrzyżowane dwie szarfy w barwach flag hiszpańskiej i polskiej.

Aranjuez

(48 km od Madrytu), nad rzekami Tag i Jarama, to miasto truskawek, szparagów i królewskich ogrodów. W XVI w. król Filip II Habsburg wzniósł pałac, który po przebudowie w XVIII w. stał się letnią rezydencją władców Kastylii z dynastii Burbonów. Wśród setki uroczych komnat wyróżniają się Sala Porcelanowa – ozdobiona przedmiotami z manufaktur porcelany z Retiro w Madrycie, sala z wnętrzem naśladującym Komnatę Dwóch Sióstr w Alhambrze w Granadzie. Turyści zwiedzają również Museo de la Vida en Palacio (Muzeum Życia Pałacowego). Pałac w Aranjuez był świadkiem licznych intryg i skandali; królowa Izabela II przyjmowała tu spiskowców i swoich kochanków (z dziewięciorga dzieci Izabeli, według historyków, ojcem żadnego nie był jej królewski małżonek, Franciszek, choć niektóre uznał za swoje). W sezonie turystycznym na linii Madryt–Aranjuez jeździ Tren de la Fresa (Pociąg Truskawkowy), z drewnianymi wagonami, ciągniętymi przez zabytkową lokomotywę. Nazwa utrzymuje się od 1851 r., kiedy otwarto drugą w Hiszpanii kolej żelazną (pierwszą była kolej na trasie Barcelona–Mataró). Pociąg wiózł wówczas truskawki. Podczas podróży kelnerki w ubiorach z epoki podają pasażerom truskawki ze śmietaną i szparagi. Powodzeniem cieszy się ekskluzywna restauracja nad Tagiem, La Rana Verde (Zielona Żaba).

W 1939 r. Joaquín Rodrigo (1901–1999) skomponował słynny Concierto de Aranjuez (Koncert z Aranjuez): „zapach magnolii, śpiew ptaków, plusk wody w fontannach”. Król Juan Carlos w 1993 r. uhonorował kompozytora tytułem Markiza Ogrodów w Aranjuez.

Chinchón

(45 km od Madrytu) kojarzy się z delikatną w smaku anyżówką (degustacja podczas zwiedzania gorzelni w XV-wiecznym zamku). Średniowieczną Plaza Mayor (Rynek Główny) otaczają trzy- i czteropoziomowe domy z podcieniami, w których mieszczą się nastrojowe tawerny i bary, i drewnianymi balkonami (jest ich 234), pośrodku znajduje się arena korridy. Z balkonów, oprócz korrid, oglądano przedstawienia i egzekucje. Plac był też planem filmowym, m.in. kręcono tu film W 80 dni dookoła świata).

Mieszkańcy Madrytu (a za nimi turyści) przyjeżdżają do dyskotek (Live, ul. La Morata) i pubów (Destilón, Plaza Hnos. Órtiz de Sárate).

Segovi

a (87 km od Madrytu) leży na skalistym wzgórzu w pasmie Sierra de Guadarrama; niegdyś była siedzibą dworu królewskiego – w kościele San Miguel została ogłoszona królową Kastylii Izabela Katolicka, protektorka Krzysztofa Kolumba. Z czasów rzymskich zachował się akwedukt z I w., jeszcze niedawno zaopatrywał miasto w wodę z rzeki Frío. Długi na 800 m, zbudowany z dopasowanych granitowych bloków, wspiera się na 166 łukach, w najwyższym punkcie osiąga 30 m wysokości; najwspanialej wygląda ze szczytu XII-wiecznych murów obronnych, opasujących średniowieczne miasto. Do XVI w. zgodnie żyły w nim społeczności chrześcijańska, muzułmańska i żydowska. Według legendy, miasto założył w 1076 r. prawnuk Noego... Do najciekawszych zabytków należy m.in. 12-boczny kościół templariuszy Vera Cruz, zbudowany w XII w. na wzór kościoła Grobu Jezusa w Jerozolimie; w dwupoziomowej komnacie usytuowanej w okrągłej nawie odbywały się inicjacje rycerzy. Katedrę uważa się za ostatnią w Europie prawdziwie gotycką. Mury i nawę umacniają charakterystyczne dla tej architektury skarpy, chór znajduje się pośrodku, z dachu wyrastają liczne pinakle. Zrekonstruowany według XIV-wiecznego poprzednika Alkázar stał się wzorem dla bajkowego zamku w Disneylandzie w Kalifornii. Warto zajrzeć do Museo de Brujería (Muzeum Czarownictwa; ul. Daoiz) w XV-wiecznym budynku. Wśród „eksponatów” wyróżnia się głowa słynnej wampirzycy Elżbiety Batory, znanej z tego, że podtrzymywała urodę i zdrowie, kąpiąc się we krwi zamęczonych wymyślnymi torturami młodych dziewcząt. Była siostrzenicą polskiego króla Stefana Batorego.

Ávila

(110 km od Madrytu), otoczona murami (dł. 2,5 km, wys. 12 m, szer. 3 m; 88 półkolistych baszt, 9 bram obronnych), które zbudowali zniewoleni Maurowie, po zdobyciu miasta przez Alfonsa VI w 1099 r., leży na płaskowyżu, z widokiem na szczyty Sierra de Gredos. W obrębie fortyfikacji znajdują się kościółki romańskie (m.in. San Vicente, wzniesiony na fundamentach pierwszego kościoła, zbudowanego przez nawróconego Żyda, który został w nim pochowany) oraz klasztory związane z życiem św. Teresy (pochodziła z rodziny nawróconych Żydów). Pierwszy klasztor święta założyła w 1562 r., z pomocą św. Jana od Krzyża. W miejscu jej domu rodzinnego stoi neoklasycystyczny budynek Convento de Santa Teresa; jedno z malowideł przedstawia św. Teresę lewitującą w obecności dostojników kościelnych. Za murami stoi otwarta kaplica Los Cuatro Postes (Cztery Słupy), utworzona przez cztery doryckie kolumny, z krzyżem pośrodku. To tutaj została znaleziona przez swego wuja mała Teresa i jej braciszek Rodrigo; dzieci uciekły z domu z zamiarem udania się na ziemie muzułmanów, by w imię bożej miłości ponieść śmierć męczeńską. Romańsko-gotycka katedra była kościołem warownym; w części romańskiej widać fortyfikacje, apsyda stanowiła fragment obronnego muru miejskiego. W krużgankach klasztoru św. Tomasza urządzono Muzeum Sztuki Orientalnej (zbiory misjonarzy przebywających w krajach Bliskiego Wschodu); ornamenty w kształcie owoców granatu symbolizują zdobycie Granady (hiszp. granada – owoc granatu) przez Królów Katolickich. W Ávili jest relikwia – zmumifikowana ręka św. Teresy (przywieziona do miasta po śmierci dyktatora F. Franco, który stale trzymał ją przy swoim... łóżku).

Zofia Siewak-Sojka