Jadę na Korsykę!

Korsyka

KORSYKA

(fr. Corse, kors. Corsu; pow. 8680 km²; dł. wyspy 183 km, szer. 83, dł. linii brzegowej 1047 km; ludność 302 tys.) jest trzecią co do wielkości, po Sycylii i Sardynii, wyspą na Morzu Śródziemnym. Północne brzegi wyspy oblewają wody Morza Liguryjskiego, wschodnie Morza Tyrreńskiego. Leży pomiędzy Francją (odległość od Lazurowego Wybrzeża 170 km) i Włochami (odległość od Toskanii 90, od Sardynii 11 km). Sąsiaduje z Sardynią przez cieśninę Bonifacio. Korsyka jest regionem administracyjnym Francji, podzielonym na dwa departamenty: na północy Haute-Corse (kors. Corsu Supranu; Górna Korsyka), ze stolicą Bastia, i Corse-du-Sud (kors. Corsu Suttanu, Południowa Korsyka) ze stolicą Ajaccio. Językami urzędowymi są francuski i korsykański, w użyciu także liguryjski i języki mniejszości narodowych (emigranci z różnych regionów Włoch, z Portugalii, Maroka, Tunezji). Językiem korsykańskim posługuje się ponad 60% mieszkańców.

Kiedy jechać?

Klimat na Korsyce jest śródziemnomorski, średnia temperatura od czerwca do września wynosi 25ºC, w lipcu i sierpniu ok. 30ºC, ciepło jest w marcu i maju, a także w październiku; wędrówki słynnym szlakiem GR20 od połowy czerwca do października; sezon narciarski trwa od grudnia do kwietnia.

Potrawy, smakołyki, napoje

pulenda (polenta z mąki kasztanowej), figatellu (kiełbasa z mięs, wątroby i ziół), prizuttu (suszona szynka), wędliny lonzu, panzetta, brocciu (ser z owczego i koziego mleka), sery bastilicacciu, calinzanu, niolincu, venachese, sartinesi, fleur du maquis (kozi ser z ziołami); miel corsa (miód z kwiatów rosnących na obszarach makii), miód kasztanowy, moustachole (chleb z kryształkami cukru), canistrelli (suche ciastka kasztanowe z anyżkiem i cytryną), crêpes na bazie mąki kasztanowej, canistrone (placek serowy), pain des morts – chleb umarłych (bułeczki z orzechami, cytryną i rodzynkami) przygotowywany na Święto Zmarłych; piwo o smaku kasztanowym (Serena i Colomba), wina Sartène, Coteaux-du-Cap-Corse, Figari, Porto-Vecchio, Calvi.

Dzieje

5000 r. p.n.e. Przybywają plemiona italskie, liguryjskie, iberyjskie i libijskie (z Afryki Północnej).
1500/1300 r. p.n.e. Rozwija się kultura megalityczna „torri”; powstają dolmeny i menhiry. Stanowiska archeologiczne: Filitosa (Filitosa V), okolice Porto-Vecchio (Casteddu d’Araghju, Torré, Ceccia, Casteddu di Tappa), Levie (Castellu di Cucuruzzu), Alérii (Terrina IV), Levie, Barbaggio.
VII w. p.n.e. Etruskowie i Kartagińczycy prowadzą handel z miejscową ludnością.
560 r. p.n.e. Grecy z Fokai (Focji) zakładają kolonię Alalię (obecna Aléria).
536 r. p.n.e. Kartagińczycy i Etruskowie pokonują Fokajczyków.
453 r. p.n.e. Admirał Apelles z Syrakuz zakłada Syracusenus Portus (Porto-Vecchio).
280 r. p.n.e. Kartagińczycy usuwają Syrakuzańczyków.
259 r. p.n.e. Rzymianie zdobywają Korsykę; 238 r. p.n.e. tworzą rzymską prowincję Korsyka-Sardynia; wojny Rzymian z Kartagińczykami i wyprawy Rzymian na Korsykę (tłumienie rewolt); 162 r. p.n.e. Korsyka całkowicie podlega Rzymowi. 105 r. p.n.e. Założenie rzymskiej Mariany (Bastia).
41–49 n.e. Seneca Młodszy na wygnaniu na Korsyce.
455 r. Kres panowania rzymskiego.
V–VIII w. Inwazja Wandalów (455 r.), Gotów (550), rywalizacja papiestwa z Bizancjum, inwazja Saracenów (704), Longobardów (725).
754 r. Pepin Krótki namaszczony przez papieża Stefana II (pont. 752–757) na pierwszego króla Franków, zobowiązując się bronić papiestwo, tworzy Państwo Kościelne.
771 r. Ugo Colonna i wojska papieża Stefana III zadają klęskę Saracenom.
774 r. Król Franków Karol Wielki oddaje Korsykę we władanie Państwu Kościelnemu.
IX w. Wojny z Saracenami i muzułmanami z Półwyspu Iberyjskiego.
1014 r. Genueńczycy i Pizańczycy zadają klęskę Saracenom. Rywalizacja Genui i Pizy. 1077–1284 Rządy Pizy. Zagrożenie ze strony Genui.
1297–1336 Papież Bonifacy VIII, obawiając się Genui, tworzy królestwo Sardynii i Korsyki i oddaje pod opiekę królestwa Aragonii.
1347–1768 Rządy Genui; interwencje Aragończyków, napaści piratów berberyjskich, lokalne powstania, największe w 1551 r. pod wodzą Sampieru Corsu (bohater narodowy Korsykanów).
1729 r. Powstanie przeciwko Genui pod wodzą Giacinto Paoli. 1730 r. ogłoszenie niepodległości. 1735 r. uchwalenie pierwszej w świecie konstytucji (przed amerykańską w 1787 r. i polską Konstytucją 3 Maja w 1791 r.); także pierwsza w świecie konstytucja gwarantująca prawo wyborcze kobiet.
1736 r. Do powstańców dołączył międzynarodowy aferzysta
Theodor von Neuhoff; przypłynął na Korsykę na angielskim statku, wyposażony w broń i żołnierzy. Ogłosił się królem Korsyki (rzeczywiste panowanie IV–XI 1736 r.).
1737 r. pomocy Genui udziela Francja; Giacinto Paoli i inni powstańcy skazani na wygnanie.
1755–1769 Republika Korsykańska.
1755 r. Powstanie narodowe przeciwko Genui pod przywództwem Pasquale Paoli (syna Giacinto); XI 1755 r. Korsyka proklamuje niepodległość; 1767 r. atak Genui, 1768 r. Genua zrzeka się Korsyki na rzecz Francji w zamian za anulowanie długu (2 mln lirów). 1769 r. Oddziały francuskie zajmują Korsykę.
1793–1795 Powstanie narodowe przeciwko Francji pod przywództwem Pasquale Paoli.
1794–1796 Królestwo Anglo-Korsykańskie pod osłoną floty brytyjskiej.
1796 r. Napoleon Bonaparte pokonuje wojska Paolego i uzależnia Korsykę od Francji. Korsyka staje się francuskim departamentem.

Kallisté! – Najpiękniejsza!

„Z gorącej miłości słońca i morza narodziła się Korsyka.” Antoine de Saint-Exupéry
Wiele wysp widzieli greccy żeglarze, ale tą najbardziej się zachwycili: Kallisté! – Najpiękniejsza! Grymaśnym Francuzom też się spodobała, nazwali ją Île de la Beauté – Wyspą Piękna. Natura mocno się napracowała, a i ludzie pomogli... Wokół wyspy 200 plaż nad trzema morzami, Śródziemnym, Liguryjskim, Tyrreńskim; wpada do nich 25 większych rzek – płyną przez zielone doliny, skaliste wąwozy, tworzą malownicze kaskady; z ciągnących się z północy na południe pasm górskich wyrasta 1690 szczytów, przy czym aż 200 to dwutysięczniki, czyli przekraczają 2000 m n.p.m., a najwyższy Monte Cinto ma 2706 m n.p.m. Przykryte czapami śniegu wierzchołki jeszcze w lipcu odbijają się w ciemnoniebieskich wodach górskich jezior. Na stokach gór pomiędzy halami rysują się tarasowe poletka uprawne, na wzgórzach i w dolinach winna winorośl obiecuje smaczne wina przyprawione wonnymi ziołami makii i owocami wszechobecnych kasztanowców. Jakże urozmaicona jest korsykańska roślinność: górskie sosny, buki, dęby i palmy, oleandry, eukaliptusy, kaktusy, gaje oliwne, cytrusowe, migdałowe. Jest i pustynia – Desert Agriates – niezwykła: porośnięta makią (wrzośce, mirty, drzewa poziomkowe, zioła), ze skalistymi wyniosłościami i płaską jak stół białą plażą. Raczej nie bezludna – w pobliżu działa kemping i restauracja. Korsyka również bije rekordy pod względem liczby wiatrów, ponad 10 zalicza się do najsilniejszych, np. tramuntana wieje od północy znad Morza Śródziemnego, gricali od Morza Tyrreńskiego, sirocco pędzi znad Sahary, często przynosząc jej piasek, mocny mistral rodzi się nad Zatoką Genueńską, silny lewant nadchodzi ze wschodu, w górach wieją sirenu (w dzień) i muntesu nocą. Paralotniarze, żeglarze, windsurferzy mają bogaty wybór.
Wiatry kształtują przyrodę: oto działanie południowo-zachodniego libecciu: pochylony pień sosny
Wiatry i morskie fale wciąż cierpliwie drążą skały, tworząc w piaskowcach i granitach nisze i kotły (taffoni).
Skały zadziwiają barwami i kształtami. Cztery wysepki w zatoce Ajaccio, zwane Krwawymi (Isuli Sanguinari), mienią się słońcu ostrą czerwienią skał porfirowych. Na Korsyce wytyczono ponad 1300 km szlaków turystycznych. Najpopularniejsze i najpiękniejsze (Droga Mulników, Droga Zamkowa, Kasztanowy Gaj) wiodą przez Calanche, wśród granitowych urwisk, szarych, czerwonawych i pomarańczowych tworów skalnych podobnych do zamków, wieżyc, zwierząt (Psia Głowa). Wąwóz Spelunca (tak, tak, znaczy to samo, z czym nam się kojarzy – „jaskinia rzezimieszków”) wije się w głębokiej dolinie rzeki, przeciska pomiędzy czerwonymi skalistymi ścianami. Krajobraz upiększyli Genueńczycy, budując łukowate kamienne mostki.
Ci najeźdźcy w obronie przed innymi najeźdźcami, a głównie piratami, na całej Korsyce wznosili baszty i wieże, z których zachowało się 67. Strategicznie usytuowane, pojawiają się nieoczekiwanie w najpiękniejszych punktach widokowych przy szlakach turystycznych. Z wybrzeży Morza Śródziemnego do brzegów Morza Tyrreńskiego biegną trzy szlaki Mare á Mare (Od Morza do Morza): południowy Mare á Mare Sud, środkowy Mare á Mare Centre i północny Mare á Mare Nord. Znad Morza Liguryjskiego na północy w stronę gór wiedzie szlak Mare è Monti (Morze i Góry). Wyzwaniem dla piechurów jest szlak Frá Li Monti (Między Górami), czyli ten słynny prawie 200-kilometrowy GR20. Przebieg górskich tras, z usytuowaniem schronów, schronisk i obozowisk, oraz morskich, z uwzględnieniem kempingów, pensjonatów i wiejskich domów, opisano w przewodnikach turystycznych.
Oprócz plażowania i wycieczek statkiem, Korsyka gwarantuje liczne formy aktywnego wypoczynku: kajakarstwo na łagodnych i rwących rzekach i na morzu, żeglowanie po trzech morzach, narty wodne, nurkowanie do raf koralowych, windsurfing, paralotniarstwo, trasy rowerowe i motorowe – wszystko, czego dusza zapragnie.
Miłośnicy starożytności zobaczą w muzeach, co pozostawili Kartagińczycy, Grecy, Rzymianie, Bizantyjczycy, a w urzekającym krajobrazie pamiątki ludów kultury megalitycznej: „torri” (wieże) i menhiry z rzeźbionymi twarzami.

Ajaccio

Ajaccio(kors. Ajacciu), stolica Korsyki i administracyjna stolica departamentu Corse-du-Sud (Południowa Korsyka) leży na zachodnim wybrzeżu wyspy, nad śródziemnomorską zatoką Ajaccio. Dzieje miasta – które było rzymską kolonią, od XV w. kolonią Genueńczyków, w latach 1553–59 pod okupacją Francuzów, następnie odzyskane przez Genueńczyków, w 1768 r. zajęte przez korsykańskich powstańców pod dowództwem Pasquale Paolego, a także okres walk o niepodległość do ostatecznego wcielenia Korsyki do Francji – opowiada Musée Capitello, usytuowane naprzeciwko genueńskiej cytadeli. Zbudowana w XV w. i umocniona w XVI w., zajmuje część skalistego cypla wrzynającego się w morze. Od cytadeli wzdłuż zatoki Ajaccio ciągną się w kierunku zachodnim plaże St-François i Trottel.
Dalej za innymi piaszczystymi plażami wyłania się porośnięty makią czarny granitowy cypel La Parata, z XVI-wieczną genueńską wieżą (dzieło architekta Giacomo Lombardo) na szczycie.
Z cypla La Parata widać grupę wysepek, również porośniętych pachnącą makią. O zachodzie słońca ciemne porfirowe skały promieniują żywą barwą czerwieni – stąd groźna nazwa archipelagu: Isuli Sanguinari (Krwawe Wyspy). Przedłużeniem najwyższego wzniesienia (80 m n.p.m.) głównej wyspy, Grande Sanguinaire, jest 11-metrowa latarnia morska z 1870 r. (zautomatyzowana pod koniec XX w.).
Ze Starego Portu – za cyplem z cytadelą – wypływają do Krwawych Wysp statki wycieczkowe. Na wschód od Ajaccio (ok. 5 km) jest słynna plaża Tahiti, a dalej druga najbardziej oblegana plaża przy Porticcio, modnym kurorcie klimatyczno-balneologicznym, ozdobionym pasmem górskim. W zatoce Ajaccio, na zachód i wschód od miasta, ciągną się piaszczyste plaże cenione przez amatorów opalania się i wypoczynku, a także dzikie plaże, odwiedzane przez amatorów pięknych widoków.

Cesarskie Miasto

W 1811 r. Cesarz Francuzów, Napoleon I Bonaparte, wyznaczył swoje rodzinne Ajacciu stolicą wyspy Korsyki, będącej departamentem Francji. Ajaccio dumnie wita turystów jako Ville Impériale – Cesarskie Miasto. Główna i najbardziej reprezentatywna ulica to cours Napoléon, odchodząca na północ od place de Gaulle. Środek placu zajmuje Napoleon na koniu; stoją przy nim czterej bracia: Józef – król Hiszpanii, Ludwik – król Holandii, Hieronim – król Westfalii i niepokorny Lucjan, „zwany Brutusem Napoleona”, który godność rzymskiego księcia i księstwo Canino otrzymał od papieża Piusa VII. Powagę cesarza i podległych mu władców podkreślają rzymskie togi. Cours Grandval kieruje się na zachód do wielkiego placu Austerlitz, gdzie – jak należy się spodziewać – oczekuje na podziw cesarz Napoleon I Bonaparte. Dwa orły po obu stronach reprezentacyjnych schodów wskazują rok narodzin w Ajaccio (1769) i rok ostatni Napoleona na Wyspie Świętej Heleny (1821). Korsykanin, w płaszczu i „napoleońskim” kapeluszu, spogląda z wysokiego cokołu w formie piramidy. Na pochyłej tablicy pośrodku schodów wypisano daty i miejsca słynnych zwycięskich bitew wodza i cesarza. Posąg z brązu jest repliką rzeźby Ch.É. Seurre’a, znajdującej się w Hôtel des Invalides w Paryżu. Biegnąca ku morzu Avenue de Paris zatrzymuje się przy otoczonej palmami place Maréchal F. Foch. Cztery granitowe lwy leżą pokornie przy cokole, na którym stoi biały marmurowy posąg Napoleona w rzymskiej todze.
W ratuszu (również na placu Focha), zbudowanym w stylu Restauracji (okres 1814–1830, z przerwą na 100 Dni Napoleona w 1815 r.; panowanie Ludwika XVIII i Karola X), urządzono Muzeum Napoleona (Musée Napoléonien). W holu i Salonie Napoleona, z wystrojem w stylu imperialnym, turyści poznają członków rodu Bonapartych.
Popiersia, posągi i portrety wykonali najsłynniejsi artyści okresu I Cesarstwa (1804–1814 i 1815; Napoleon Bonaparte) i II Cesarstwa (1852–1870; Napoleon III): François Gérard (portret Jej Cesarska Wysokość, Madam, Matka Cesarza), malarz i rzeźbiarz Antoine-Denis Chaudet, portrecista Louis Girodet de Roussy, rzeźbiarze Antonio Canova, Lorenzo Bartolini, R. Trentanova, François Joseph Bosio, malarz i rzeźbiarz Jean-Baptiste Carpeaux i pochodzący z Ajaccio malarz, rzeźbiarz i architekt Jérôme Maglioli, malarze Adolphe Yvon i Franz Xaver Winterhalter. „Portrecista królów i król wśród portrecistów” F. Gérard namalował portret matki rodu Letycji Ramolino Bonaparte i jej syna Józefa jako króla Hiszpanii. Popiersia córek Józefa, Letycji i Charlotty, są dziełem R. Trentanowy. Canova wykonał popiersie Napoleona w złotym wieńcu laurowym i popiersie kardynała Fescha (przyrodni brat Letycji Ramolino Buonaparte), który ma tu również portret pędzla Jérôme Magliolego. Flamandzki artysta Franciscus Josephus Kinsoen przedstawił króla Westfalii, Hieronima (brat Napoleona), na pokładzie statku. Są tu też popiersia Hieronima i jego małżonki Katarzyny Wirtemberskiej (autorstwa Alvareza) oraz popiersia Elizy (siostra Napoleona), wielkiej księżnej Toskanii, jej męża Félixa Bacciochi i ich córki księżniczki Napoleony (dzieła Bartoliniego). W Salonie dominują namalowane przez Winterhaltera portrety Napoleona III (syn Ludwika, króla Holandii) i jego małżonki Eugenii.
Karola Buonaparte (ojciec Napoleona), który zapewne nie spodziewał się takiego wyniesienia swych dzieci i ich potomków, uwiecznił Louis Girodet (portret pośmiertny, wykonany w 1810 r.). Na zaszczyty i bogactwa rodziny Buonaparte ciężko zapracował Napoleon, szczególnie podczas II włoskiej kampanii w 1800 r. Przeprowadził wówczas 40-tysięczną armię wraz ciężkim sprzętem bojowym przez Przełęcz Świętego Bernarda (na wys. 2469 m n.p.m.). Postać wodza na obrazie Bonaparte przekracza Przełęcz Świętego Bernarda Adolphe’a Yvona różni się od triumfującego bohatera z władczo uniesioną ręką, siedzącego na pędzącym koniu, przestawionego przez J. Davida na jaskrawym malowidle o tym samym tytule. Bonaparte Yvona ma zmęczoną twarz, koń idzie powoli, zapada zmierzch. Zwycięstwo nad Austriakami kosztowało armię Napoleona 7 tys. Poległych, w tym ponad 800 Polaków z Legionów Dąbrowskiego. Francuzi ponownie opanowali wtedy Italię, po decydującej bitwie pod Marengo. Pierwszy Konsul obwołał się Cesarzem Francuzów – w Salonie jest kopia obrazu F. Gérarda Napoleon w stroju koronacyjnym. Nie sposób nie zauważyć ogromnego kryształowego żyrandola (waży tonę); był to dar Czechosłowacji z okazji 200-lecia urodzin Napoleona (1969 r.). W drugiej Sali wystawiono ok. 200 odznaczeń i medali z okresu Konsulatu i I i II Cesarstwa.
Renesansowo-barokowa katedra Santa Maria Assunta nosi nazwę Katedry Napoleońskiej – w chrzcielnicy (po prawej stronie od wejścia) został ochrzczony (VI 1771 r.) dwuletni Nabulione Buonaparte. Są tu malowidła syna Tintoretta i obraz Madonna Serca Jezusowego E. Delacroix.

Muzeum Kardynała Fescha

W Ajaccio urodził się Joseph Fesch (1763–1839), przyrodni brat Letycji Ramolino Buonaparte, matki Napoleona. Kształcił się w seminarium duchownym w Aix-de-Provence, potem został mianowany sekretarzem kapituły w Ajaccio; w 1793 r. wraz z Letycją i jej młodszymi dziećmi uciekł z Korsyki do Francji wskutek prześladowań ze strony sprzymierzonych z Anglikami powstańców Pasquale Paolego. Zajął się wówczas handlem jako dostawca wojskowy, co mu pozwoliło wspierać Letycję, która, żeby utrzymać rodzinę, pracowała jako praczka. Wzbogacił się podczas I kampanii włoskiej (1795 r.) swego siostrzeńca Napoleona. Skupował i gromadził dzieła sztuki, zarekwirowane w Italii, także we Francji, potem w Holandii i Hiszpanii (m.in… Nabył zbiory swych siostrzeńców Józefa i Lucjana). Stał wiernie przy Napoleonie, zarówno w latach triumfu, jak i klęsk. Doprowadził pomyślnie do podpisania konkordatu ze Stolicą Apostolską, zdobył zaufanie Piusa VII, który ofiarował mu kapelusz kardynalski (za przeciwstawienie się projektowi Napoleona obsadzania stanowisk biskupich bez zgody papieża), a po ostatecznej klęsce cesarza (w bitwie pod Waterloo, 18 VI 1815 r.) udzielił gościny w Rzymie także członkom rodziny Bonapartych (Letycji i jej synowi Lucjanowi). Kardynał zamierzał utworzyć w Ajaccio Instytut Sztuk i Nauk i w 1808 r. postały pierwsze plany budowy pałacu, w którym miały być umieszczone jego zbiory, liczące wówczas 17767 dzieł sztuki, w tym 16 tys. Obrazów. Budowa trwała z przerwami od 1828 r. do 1837 r., w ostatnim etapie pod kierownictwem korsykańskiego architekta S. Frassetto. J. Fesch już ukończonego pałacu nie zobaczył. Muzeum otwarto dopiero w 1850 r. za panowania Napoleona III (syna Ludwika Bonaparte i Hortensji Beauharnais Beauharnais; Ludwik był bratem Napoleona I, a Hortensja jego pasierbicą, córką cesarzowej Józefiny). Część zbiorów wróciła do poprzednich właścicieli, kolekcja też była zmieniana i uzupełniana pod koniec XIX w. i w XX w. Wchodząc do muzeum, turyści zobaczą na dziedzińcu pałacu pomnik kardynała, wykonany przez paryskiego rzeźbiarza V. Dubraya. Zbiory malarstwa włoskiego – wczesny renesans, renesans, barok i rokoko – w Muzeum Fescha należą do najcenniejszych po paryskim Luwrze. Są tu też działy malarstwa francuskiego, niderlandzkiego i Kolekcja Napoleońska.
Malarstwo włoskie od wczesnego renesansu: Sandro Botticelli (Madonna pod girlandą z aniołem podtrzymującym Dzieciątko), G. Bellini (Madonna z Dzieciątkiem), L. di Credi (Św. Franciszek), C. Tura, Perugino, G. Bocatti, Liberale da Verona (Św. Hieronim i lew), B. Veneto, D. Dossi, Tycjan (Mężczyzna z rękawiczką), P. Veronese (Leda z łabędziem), G. Vasari (Św. Hieronim), Santi di Tito (Etapy życia, Święta Rodzina), Wiek XVII i XVIII: A. Gherardi (Święta Rozalia), T. Baschenis (Martwa natura z globusem i mapą), P. Cortone (Autoportret, Madonna z Dzieciątkiem, Święta Rodzina), G. Guercino, G. Bernini (Portret młodzieńca), A. Pozzo, G. Reni, S. Ricci (Camillus i Brenus), C. Giaquinto (Św. Mikołaj z Bari), Baciccio (Józef sprzedany przez braci), F. Solimena (Odjazd Rebeki), G. Panini (Capriccio starożytnej architektury, Kaprys architektoniczny, Mojżesz i córki Jetra), L. Giordano (Męczeństwo św. Piotra, Męczennik św. Sebastian), G. Lanfranco (Ostatnia Wieczerza), L. Garzi (Podniesienie Krzyża), P. Paolini (Portret kobiety z córeczką), J. da Empoli, M. Baciarelli (Autoportret), S. Rosa (Pejzaż z wieśniakami).
W dziale XVII-wiecznego malarstwa północnego malarstwo flamandzkie i niderlandzkie reprezentują D. de Koninck (Martwa natura z kwiatami i zwierzętami), P. Bril, A. van Dyck, N. Berchem, M. Stomer (Ofiarowanie Izaaka); niemieckie A. Alsheimer. Kolekcja francuska obejmuje dzieła malarzy, tworzących podczas podróży artystycznych w miastach i księstwach Italii. Są to S. Vouet, G. Daughet, N. Poussin (Midas przy źródle), N. Tournier, C. Vignon, P. Subleyras.
Kolekcja Napoleońska zawiera około 700 dzieł (malarstwo, rzeźba) artystów z okresu I i II Cesarstwa. Zgromadzono portrety, popiersia i posągi członków rodu Bonaparte, a także malowidła przedstawiające ważne wydarzenia, związane z panowaniem Napoleona I i Napoleona III. A. Canova (popiersie kardynała Fescha), R. Trentaneve (popiersie Letycji Bonaparte), G. Rouget (Król Rzymu w ogrodach Tuileries – ten obraz, przedstawiający małego Napoleona II, miał cesarz Napoleon Bonaparte na Wyspie Świętej Heleny), F.-J. Bossio (posąg Hieronima Bonaparte), F. Gérard (Napoleon I w stroju koronacyjnym, Karolina Murat), F.-X. Fabre, L. Bartolini , A. Cabanel (Napoleon III), L. Girodet, Carolus-Duran. H. Vernet na obrazie Bitwa nad Almą uwiecznił zwycięstwo armii francusko-brytyjskiej w bitwie z Rosjanami na Krymie (1854 r.).
Północne skrzydło, przebudowane przez J. Cazeneuve i J. Magliolego (II Cesarstwo), zajmuje Biblioteka ze zbiorami gromadzonymi w różnych okresach władzy rodu Bonapartów. Pierwszy zbiór (ok. 12 tys. Woluminów) zgromadził Lucjan Bonaparte (brat Napoleona), kiedy był ministrem w okresie Konsulatu (9 XI 1799–18 1804). Zawiera skonfiskowane biblioteki z pałaców Burbonów, arystokracji i z bibliotek jezuitów i kapucynów. Kardynał Fesch przekazał w testamencie 8 tys. Ksiąg. Obecnie zbiór (od XV do XIX w.), wzbogacony m.in… O księgi z Biblioteki F. Merceya (II Cesarstwo), liczy ok. 40 tys. Ksiąg, w tym 220 manuskryptów, 29 inkunabułów (lata 1455–1500), 32 tomy korespondencji Napoleona, oryginał wielotomowego dzieła Description de l’Egypte (1809 r.) i XVIII-wieczne wydanie Encyklopedii Diderota i d’Alemberta. W Bibliotece odbywają się spotkania autorskie, wystawy artystyczne, przedstawienia i konferencje naukowe.
Południowe skrzydło, zbudowane w latach 1857–1860 przez A. Paccarda i J. Magliolego, mieści Kaplicę Cesarską (Chapelle Impériale). Napoleon III spełnił tym wyrażoną w testamencie wolę kardynała Fescha, by za zgromadzone przez niego fundusze wzniesiono w Ajaccio mauzoleum rodziny Bonaparte. Powstała neorenesansowa budowla na planie krzyża łacińskiego, nakryta kopułą, z okrągłą kryptą. Przeniesiono do niej trumny kardynała, jego przyrodniej siostry Letycji Buonaparte, jej męża Karola Buonaparte. W Kaplicy Cesarskiej spoczywa też Karol Lucjan Bonaparte, syn Lucjana Bonaparte (brat Napoleona). W 1860 r. w krypcie modlili się cesarz Napoleon III i jego małżonka cesarzowa Eugenia.

Maison Bonaparte – Dom Rodzinny

W sierpniu 1769 r. astronom Missier zobaczył przez teleskop w Obserwatorium Paryskim kometę. Siedem dni później w skromnym domu w Ajaccio, przy ulicy zwanej obecnie Saint Charles, przyszedł na świat chłopiec, który zmienił bieg historii Europy. Te dwa wydarzenia połączono znacznie później, gdy rozbłysła gwiazda Napoleona. Zanim to nastąpiło, małżonkom Buonaparte – Karolowi Buonaparte i Letycji Ramolino Buonaparte – urodziła się gromadka dzieci: Lucjan (1775), Elisa (1777), Ludwik (1778), Paulina (1780), Karolina (1782), Hieronim (1784). Najstarszy brat Napoleona, Józef (1863), przyszedł na świat w Corte, gdyż tam rodzice schronili się podczas powstania korsykańskiego. Dzięki protekcji wicehrabiego Marabeuf, ówczesnego gubernatora Korsyki, Buonaparte uzyskali potwierdzenie szlachectwa, co było niezbędne dla kariery dzieci, a także królewskie stypendium dla Napoleona i Józefa. Bracia wyjechali z Ajaccio na nauki do Francji w 1778 r. w towarzystwie ich wuja, późniejszego kardynała Fescha. Po śmierci męża w 1785 r. Letycja zajęła się rodzinnymi interesami, a w 1793 r. z powodu zagrożenia ze strony paolistów, sprzymierzonych wówczas z Anglikami, wyjechała z dziećmi do Francji.
Zanim to nastąpiło, Napoleon i brat Józef, którzy byli gorącymi zwolennikami „ojca republiki korsykańskiej” Pasquale Paolego, w 1789 r. agitowali na rzecz powrotu z wygnania opromienionego sławą wodza. Rok później Paoli został głównodowodzącym Korsyki. Chłodno potraktował Buonapartów, wielokrotnie odrzucając usługi kapitana Napoleona i Józefa. Na domiar złego w 1793 r. policja paolistów przechwyciła list Lucjana, najmłodszego z braci Buonapartów, wówczas jakobina i rewolucjonisty, w którym oskarżył Paolego przed francuskim Konwentem o zdradę republiki i separatyzm. Faktycznie, Paoli zamierzał oderwać Korsykę od Francji i wszedł w tajne układy z Anglią. Napoleon uciekł potajemnie z Ajaccio i z kryjówki przesłał matce wiadomość: „Preparatevi, questo paese non è per noi” („Przygotujcie się, ten kraj nie jest dla nas”).
Dom w Ajaccio został przez paolistów splądrowany, a potem brytyjski dowódca Hudson Lowe (późniejszy gubernator Wyspy Świętej Heleny, zwany „Stróżem Napoleona”) urządził w nim swoją kwaterę. Po zwycięskiej kampanii włoskiej (1796 r.), w której Napoleon położył kres panowania Austriaków w Italii, Anglicy opuścili wyspę. Wysłane na Korsykę wojsko rozprawiło się z paolistami; Józef jako deputowany Rady Pięciuset (1797–99) zreorganizował administrację Korsyki podległej Francji. Wtedy też z funduszy triumfującego brata Napoleona, wzbogaconego na kontrybucjach nałożonych na oswobodzone włoskie miasta, kazał wyremontować i umeblować dom w Ajaccio i w 1797 r. Letizia znów w nim zamieszkała. Na początku 1798 r. również Lucjan został deputowanym do Rady Pięciuset. Napoleon odwiedził matkę w 1799 r., po powrocie z wyprawy egipskiej – w tych pamiętnych dniach (2 – 5 X) towarzyszyli mu najwierniejsi i najbardziej zasłużeni generałowie: Joachim Murat, Lannes, Berthier. W świeżo rozbudowanej i udekorowanej przez szwajcarskiego architekta S.-E. Meurona rezydencji Buonapartów odbył się wspaniały bal. Napoleon w towarzystwie generałów spędził relaksujący dzień w dobrze zarządzanej przez matkę posiadłości, z winnicami i gajami oliwnymi, zwanej Milelli (obecnie arboretum). W specjalnie przygotowanym dla niego luksusowym Chambre de l’Alcôve analizował wiadomość przesłaną mu przez Józefa z Paryża. Nocą z 5 na 6 X nic nie mówiąc nikomu, przedostał się przez drzwi wentylacyjne na zewnątrz (jak kiedyś, gdy uciekał przed paolistami), i pospieszył do pobliskiego portu, i odpłynął na fregacie „Muiron” do Francji. Nigdy już najsłynniejszy Korsykanin nie zobaczył rodzinnego miasta Ajacciu ani swej ojczystej „Najpiękniejszej”.
Mocno już błyszczała gwiazda Napoleona, gdy Lukrecja Bonaparte przeniosła się do Paryża. Cieszyła się, gdy jej synowie zostawali królami, córki królowymi i wielkimi księżnymi, a przy tym pilnowała syna-cesarza, żeby – rozdając bogactwa i tytuły – obdzielał po równo. Zachwycił ją pałac Tuileries, nie tak dawno należący do francuskich Burbonów, a teraz (od 1800 r.) do Bonapartów, ale nie chciała w nim być. Syn ofiarował jej pałac Pont-sur-Seine, a gdy przyjeżdżała do Paryża, zajmowała pałac Hôtel de Brienne. W przeciwieństwie do znienawidzonej synowej Józefiny, gospodarzyła oszczędnie, gromadząc pieniądze, klejnoty, dzieła sztuki i wszelkie przydatne przedmioty. „A bo czy to będzie trwało wiecznie? Kto wie, czy któregoś dnia ci dzisiejsi królowie i książęta nie przyjdą do mnie prosić o kawałek chleba?”

Zofia Siewak-Sojka