Jadę do Andory!

Budzą szacunek wyjątkowe romańskie kościoły, zachowane w dolinach… ale jest tam też największy market świata po obu stronach autostrad N1 i N2…

ANDORA

(Księstwo Andory, Principat d’Andorra; pow. 462 km², 68 tys. Mieszkańców) leży w Pirenejach, graniczy z Francją i ze wspólnotą autonomiczną Katalonią w Hiszpanii. Stolicą jest Andorra la Veja, językiem urzędowym kataloński.

Kiedy jechać?

Zwiedzanie cały rok, najlepsza pora na wędrówki to okres od  kwietnia do września, sezon narciarski w andorskich Pirenejach trwa od grudnia do końca kwietnia; ośrodek spa w Escaldes-Engordany przyjmuje gości cały rok.

Potrawy, smakołyki, napoje

founde (potrawa z sera), truites de casseroles (omlet z szynką zapiekany z miodem), pa amb tomaquet(grzanki z pomidorami), owoce morza, kuchnia francuska i katalońska; najtańsze markowe alkohole.

Wyjątkowe zakupy

przydrożne sklepy i markety. Andora żyje głównie z turystyki (ponad 80% dochodu narodowego); to fascynujące księstwo odwiedza każdego roku ponad 12 mln gości.

„Karol Wielki, wielki król, od Maurów mnie uwolnił, ojciec mój.
Wielka Matka z Meritxell życie mi dała. Księżniczką się urodziłam,
pośród dwóch krajów neutralną byłam.
Jako jedyna córa imperium Karolingów trwałam i wolna pozostałam.
Jedenaście wieków w wierze i wolna, pozostać chcę w wierze i wolna.
Prawa niech mi będą protektorami, a książęta moi obrońcami.”

Hymn państwowy Andory opowiada dzieje kraju. „Obrońcami” są dwie głowy państwa: francuski współksiążę (prezydent Francji) i kataloński współksiążę episkopalny (biskup z Urgell), których kompetencje ograniczają się do funkcji reprezentatywnych. Władzę wykonawczą sprawuje Rada Generalna (Concell General; 28 deputowanych), czyli parlament wybierany co cztery lata. Głównym organem władzy wykonawczej jest rząd (Rada Wykonawcza) na czele z premierem. W Andorze najmniej jest Andorczyków (nieco ponad 1/3 mieszkańców), większą część stanowią Hiszpanie, Portugalczycy i Francuzi oraz inne narodowości.

Podczas walk z muzułmanami króla Franków Karola Wielkiego wsparło 5-tysięczne wojsko Andorczyków. Wdzięczny władca w 788 r. uczynił Andorę niezależnym księstwem w zamian za daninę w postaci „jednej lub dwóch ryb rocznie”. Cytat ten pochodzi z kopii listu Karola Wielkiego, przechowywanej w archiwum państwowym Andory. W następnych wiekach o księstwo walczyli biskupi z Urgell i książęta francuscy, w 1278 r. otrzymało ono status półautonomii, współrządzonej przez biskupa Urgell i francuskiego księcia Foix. Z czasem prawa tego ostatniego przeszły na królów Francji, a następnie prezydentów. Przez 9 dni Andora była królestwem. W 1934 r. rosyjski awanturnik Borys Skosyriew zdołał sobie znanymi sposobami omotać Radę Generalną, przedstawiając doskonały plan reform polityczno-gospodarczych, który został przyjęty, następnie koronował się na króla, ogłosił konstytucję i wypowiedział wojnę biskupowi Urguell. Francja nie zareagowała, przewidując ciąg dalszy. Biskup wysłał niewielki oddział i królestwo Andory przestało istnieć. Byłego króla Borisa I losy rzuciły na front wschodni, gdzie służył jako tłumacz w…  Wehrmachcie.

Biura informacji turystycznej organizują wycieczki w doliny, w Pireneje, do kościołów romańskich, zasypują przybysza mnóstwem przewodników i dokładnych map. Narciarze chwalą sobie stoki w  ośrodkach w Grandvalira i Vallnord w andorskich Pirenejach (zob. Jadę w Pireneje!), piechurzy wędrówki w dolinie Madriu-Perafita-Claror, wpisanej na listę UNESCO, amatorzy zakupów wciąż tanie najlepsze markowe perfumy, kosmetyki i alkohole.

Turyści najlepiej bawią się w barach i dyskotekach w stolicy (dyskoteka L’Angel Blau, czyli Błękitny Anioł przy ul. De la Borda; Bodegueta Xacal i najmodniejsza dyskoteka La Mafia, obie przy Avenida Tarragona), w Pas de la Casa (Mexicano, Kamikaze Surf Bar, Underground), w Escaldes-Engordany (Bay, Bay, El Calife, Polaris, Satélite), Soldeu (La Cova del Drac – Smocza Jama; Picadilly, Capitan Pub).

Andorra la Vella

(Stara Andora), stolica księstwa, leży u zbiegu trzech głównych rzek (Gran Valira, Valira d’Orient i Valira del Nord), przy głównej trasie N1. Starówkę Bari Antic tworzą kręte uliczki i tam skupiają się najładniejsze kawiarenki i stylowe restauracje. Od 1702 r. andorskie władze urzędują w XVI-wiecznym domu ze strzelnicami, chronionym przez warowną wieżę. W głębi doliny Valira stoi kościół Santa Coloma, najcenniejszy zabytek Andory, budowany w epoce preromańskiej. Wspaniałą cylindryczną wieżę dzwonną, wysokości 17 m, 4-poziomową, zdobią dekoracje lombardzkie (arkadkowe fryzy) przy otworach okiennych, a stożkowy dach przykrywają łupkowe dachówki, charakterystyczne dla miejscowości w Pirenejach. W

Ordino

jest Muzeum Ikonograficzne prezentujące prawosławną sztukę sakralną od XVII do XIX w. (rzeźby i ikony ukraińskie, rosyjskie, bułgarskie, greckie). W Museu de Microminiatura zadziwiają obrazy ukraińskiego artysty Nikolaia Siadristy. Przez przysłowiowe ucho igielne owszem, przechodzi wielbłąd, i to nie jeden tylko siedem, a jeszcze do tego mieści się w nim oaza z trzema palmami. W ziarenku soli stoi kusząca butelka wina z kieliszkami na ladzie baru. Siadristy jest uważany za największego artystę mikrominiatury świata. Jego obrazy ogląda się pod mikroskopem. Panie nie odmówią sobie wizyty w fascynującym Muzeum Perfum w Escaldes-Engordany (przy Avinguda Carlemagny 115), z flaszeczkami różnych kształtów, z różnych materiałów i z różnych epok, a panowie spotkania ze starymi pojazdami (np… Z uruchamianym na parę Pinette z 1898 r.) w muzeum w Encamp.

Wspomniana w hymnie państwowym Matka z Meritxell, patronka księstwa, to największa świętość Andorczyków, taka,  jaką jest Matka Boska Częstochowska dla Polaków, La Moreneta z Monserrat dla Katalończyków, Virgen de Guadalupe dla Meksykanów i całej Ameryki Łacińskiej. I nie ma to znaczenia, że obecne sanktuarium i figura Vierge de Meritxell (Dziewicy z Meritxell) są współczesne (1976 r.). W pożarze w 1972 r. spłonął XVII-wieczny kościół, wzniesiony na fundamentach romańskiego poprzednika, i XIII-wieczna romańska drewniana figura Matki Boskiej z Meritxell, czczonej przez Andorczyków.

Zofia Siewak-Sojka