Jadę do Uzbekistanu

UZBEKISTAN

Uzbekistan leży w sercu Azji Środkowej, wśród ogromnych stepów i pustyń. Kraj ma długą i bogatą historię, której pamiątką są wspaniałe zabytki. Korzystne położenie przy bardzo ważnym szlaku komunikacyjnym z Azji do Europy ( jedwabny szlak), zapewniło mieszkańcom Uzbekistanu dostatek i bogactwo. Największy rozwój tych terenów nastąpił w XIV w. podczas 35-letnich rządów i podbojów Timura Chromego (Tamerlana).

Uzbekistan Chimgan

Powierzchnia: 447,4 tys. km2
Liczba ludności : ok. 30 000 000
Stolica: Taszkent
Podział administracyjny: 12 wilajetów i jedna republika autonomiczna (Karakałpacka)
Język urzędowy: uzbecki (w Karakałpacji – karakałpacki)
Waluta: sum

Kiedy jechać

Uzbekistan zajmuje tereny między rzekami Amu-darią a Syr-darią w Azji Środkowej. Zaledwie 20% powierzchni to wyżyny i góry. Najwyższym uzbeckim szczytem jest Hazrat Sulton (4634 m n.p.m.) w górach Tien-szan. Na wschodzie wznoszą się Góry Ałtajskie. Pomiędzy pasmami rozciąga się Kotlina Fergańska, w części należąca do Uzbekistanu. Część Niziny Turańskiej, usytuowanej w środkowej części kraju, zajmuje pustynia Kyzył-kum („czerwony piasek”) o powierzchni prawie 300 000 km2. Do Uzbekistanu należy też południowy brzeg Morza Aralskiego. W kraju panuje klimat kontynentalny, skrajnie suchy, z ciepłymi zimami (temperatura w granicach 3–10°C) i gorącymi (do 45°C) oraz bardzo suchymi latami. Opady są niewielkie i czasami występują bardzo rzadko.
Obywatele polscy objęci są obowiązkiem wizowym, a po przybyciu na miejsce – meldunkowym. Do Uzbekistanu najlepiej dotrzeć samolotem. Podróżowanie samochodem po kraju jest trudne, drogi różnej jakości, a miejscowi dość swobodnie traktują przepisy drogowe. Na terenach zamkniętych i w strefach ochronnych (np. w pobliżu granicy z Afganistanem) ruch osobowy jest bardzo ograniczony (nawet miejscowych obowiązują przepustki). Przy zakupie biletu kolejowego należy przedstawić paszport.

Atrakcje turystyczne

Taszkent

Pierwsze wzmianki o tym miejscu pochodzą z II i I w. p.n.e. Czacz (Szasz) w IV i V w. n.e. był już znanym ośrodkiem handlowym. Podboje arabskie, a potem wojsk Timura spowodowały islamizację miasta. Chociaż stolica jest dość nowoczesnym miastem, zachowało się tu kilka reprezentacyjnych budowli z dawnych czasów. Należą do nich mauzolea szejka Hawendi Tachury (XV w.), Junusa Chodży (XV w.) i Kaffal Szaszi (XVI w.), XV-wieczny meczet piątkowy oraz dwie medresy z XVI w. – Kukeldesz i Barak Chana. Warto też zobaczyć pałac księcia Romanowa oraz konny pomnik Timura w pobliżu przepięknych ogrodów.

Samarkanda

Uzbekistan SamarkandaPiękne miasto zostało założone w VII w. p.n.e. jako Afrasijab. Największy rozkwit ośrodka przypadał na przełom XIV i XV wieków, czasy panowania Timurydów. Samarkanda była wówczas kolebką nowożytnej astronomii, o czym przypomina obserwatorium Uług Bega, jednego z najważniejszych naukowców tego okresu, z wbudowanym w ścianę 40-metrowym sekstantem. Położenie przy jedwabnym szlaku było niezwykle korzystne, miasto było nawet stolicą państwa Timura Chromego. Do głównych zabytków Samarkandy, od 2001 r. objętych ochroną UNESCO, należą meczety Registon, Bibi Chanum (piątkowy), medresy, a także zespoły Shah-i Zinda oraz Gur-i Mir. W Gur-i Mir, ukończonym w 1404 r., rok później spoczął w nefrytowej trumnie Timur, a potem inni władcy z dynastii Timurydów.

Shahrisabz

Niedaleko Samarkandy, nad rzeką Kasza-daria rozłożyło się miasto Shahrisabz, miejsce urodzenia Timura (Tamerlana) . Zabytkowy zespół miejski, w większości pochodzący z czasów Timurydów, wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Chociaż z letniego pałacu Tamerlana, najwspanialszej siedziby władcy, zachowała się częściowo jedynie 65-metrowa wjazdowa wieża bramna, to daje wyobrażenie o wielkości tego założenia architektonicznego. Warto też zobaczyć meczet piątkowy z grobowcem Uług Bega.

Buchara

Miasto ma ponad 2000 lat i jest typowym średniowiecznym miastem Azji Środkowej. Zabytkowe centrum Buchary obejmuje ok. 140 obiektów, od 1993 r. znajdujących się pod opieką UNESCO. Do najcenniejszych zabytków należy mauzoleum Ismaila Samanidy, wspaniały przykład X-wiecznej architektury muzułmańskiej. Jest to najstarszy zachowany muzułmański grobowiec w Azji Środkowej. Sześcienną bryłę wieńczy kopuła, mniejsze kopuły umieszczono w rogach mauzoleum, a ściany ozdobiono pięknymi ceglanymi dekoracjami. Ważnym obiektem jest również najstarsza w Azji Środkowej medresa Uług Bega z XV w. Koniecznie trzeba też zobaczyć wspaniały kompleks Poi Kaljan z medresą Miri, najstarszym w Bucharze meczetem i minaretem (XII w.), który jest symbolem miasta. Doskonałym miejscem spacerowym są pozostałości murów obronnych i cytadeli Ark.

Chiwa

Od 1990 r. UNESCO wpisało na listę chronionych zabytków światowych wewnętrzne miasto Chiwy, oazę Iczan Kala, która była ostatnim przystankiem na jedwabnym szlaku przed wjazdem do Iranu. Na miejscu dawnych murów obronnych w XVII w. zbudowano ceglane fortyfikacje o wysokości 10 m i długości ok. 800 m. Dostęp do miasta umożliwiały cztery bramy, usytuowane w kierunku czterech stron świata. Jest to najlepiej zachowane muzułmańskie miasto o charakterze feudalnym w Azji Środkowej, a większość zabytków pochodzi z początku XIX w. Warto zobaczyć meczet Dżuma oraz dwa pałace chana Ałła-Kuli.

Jezioro Aralskie

Jezioro Aralskie, czasami nazywane Morzem Aralskim, to bezodpływowy zbiornik słonej wody, zasilany przez wody Amu-darii i Syr-darii. Kiedy w latach 20. minionego stulecia radzieckie władze zdecydowały, że wody z Jeziora Aralskiego doskonale nadają się do nawadniania pól bawełny m.in. w Uzbekistanie, jezioro powoli zanika. Jeszcze 50 lat temu było czwartym pod względem powierzchni zbiornikiem na Ziemi, ale od tego czasu wiele się zmieniło. Jezioro zanika z powodu rabunkowej gospodarki wodnej, a tereny w jego pobliżu coraz bardziej pustynnieją.

Lokalne przysmaki

Uzbekistan kuchniaMiejscowa kuchnia przypomina typowe dania podawane w regionie Azji Środkowej. Najpopularniejszym daniem jest pilaw, czyli potrawka z ryżu z dodatkiem mięsa baraniego i warzyw, z dużą przewagą papryki. Często jada się też lagmanę – kluski z dodatkiem gulaszu mięsno-jarzynowego. Popularne są również szaszłyki. Miejscowym przysmakiem są manty, rodzaj pierogów z farszem mięsnym, a także samsy, faszerowane mięsem lub serem ciasto, przypominające nieco kulebiak. Ulubionym miejscowym napojem jest herbata(zarówno czarna, jak i zielona), podawana w małych czarkach.

Uzbeckie ciekawostki

1. Uzbekistan jest krajem podwójnie śródlądowym. Oznacza to, że nie ma dostępu do morza i graniczy tylko z krajami, które również go nie mają.
2. Timur Kulawy (Chromy), jeden z największych władców okresu średniowiecza, podbił Azję Środkową i część Indii, zaatakował Egipt i szykował się do wyprawy na Chiny. Timur w języku mongolskim oznacza „żelazo” – chyba rzadko kiedy imię tak dokładnie charakteryzuje swego właściciela.
3. Przydomek Kulawy (Chromy) nawiązywał do kalectwa władcy, które było skutkiem ciężkich ran podczas jednej z bitew. Timurlenk (w jęz. mongolskim) w Europie szybko zyskał imię Tamerlana, co było spowodowane zniekształceniem oryginalnej wymowy.
3. Timur był władcą okrutnym. Kazał swym żołnierzom ścinać głowy pokonanym i brukować nimi drogi lub budować z nich wieże. Życie mogli ocalić tylko artyści, architekci i doskonali rzemieślnicy, których wykorzystywał w pracach nad wznoszeniem jednych z najpiękniejszych budowli w Azji. 4. Pasmo Tien-szan, czyli Gór Niebiańskich, ciągnie się aż do granicy Kirgistanu i Chin. Najwyższym szczytem pasma jest Pik Pobiedy, wznoszący się na 7439 m .n.p.m.
5. Od 1999 r. w Taszkencie rozgrywany jest Tashent Open, turniej tenisowy kobiet, zaliczany do rozgrywek WTA Tour.
6. Jedyna podziemna kolej w Azji Środkowej jeździ w Taszkencie. Metro działa od 1977 r. Obecnie zbudowano 3 linie o łącznej długości prawie 38 km i 29 stacjach.
7. Najwyższą budowlą Azji Środkowej jest wieża telewizyjna w Taszkencie. Ma 375 m wysokości i została wzniesiona w 1985 r.
8. Jednym z miejsc, do których zsyłano Polaków po powstaniach listopadowym i styczniowym, była Samarkanda.
9. Kiedy w 751 r. Arabowie uzyskali od chińskich jeńców tajemnicę wytwarzania papieru, w Samarkandzie powstała pierwsza w świecie arabskim papiernia.
10. Uług Beg, znakomity XV-wieczny astronom, był wnukiem Timura Chromego (Tamerlana). 11. W pobliżu Shahrisabz od 1941 r. formowano 6. Dywizję Piechoty armii generała Władysława Andersa.

Jolanta Bąk