Jadę do Mongolii!

Mongolia

to państwo śródlądowe, położone w środkowowschodniej Azji. Graniczy z Rosją i Chinami. O kraju tym tak pisał Ferdynand Ossendowski, polski pisarz, dziennikarz i podróżnik, żyjący w latach 1876-1945:
„W sercu Azji leży tajemniczy, bogaty, olbrzymi kraj − Mongolia. Od spadów Tiań-Szana i gorących piasków zachodniej Dżungarii do leśnych Sajanów i do wielkiego muru chińskiego zajmuje ona największą część Azji Centralnej. Kolebka ludów, historii i legend, ojczyzna największych i najbardziej krwawych zaborców, którzy pozostawili po sobie ruiny swoich grodów stołecznych, już zasypanych piaskami pustyni, swoje czarodziejskie sygnety i stare koczownicze prawa; państwo mnichów i złych duchów, arena koczujących plemion − nomadów rządzonych przez (...) potomków chanów Dżengiza i Kubłaja − to jest Mongolia”.
Dziś Mongolia to nadal tajemniczy, nie do końca poznany kraj – „Kraj błękitnego nieba”. W tym miejscu spotykają się lasy syberyjskie, ogromne stepy, bezkresna pustynia, pokryte lodowcem góry, krystaliczne wody jezior i rzek, dzikie krajobrazy. Ponadto Mongolia to także kraj ciekawy pod względem tradycji i zwyczajów – kraj nomadów, jurt, wielkich stad zwierząt hodowlanych. Będąc w Mongolii (poza obszarem Ułan Bator), można odnieść wrażenie, jakby trafiło się do dawnych, zamierzchłych czasów.

POWIERZCHNIA: 1 565 000 km2
STOLICA: Ułan Bator
PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY: Mongolia podzielona jest na 21 ajmaków (tak nazywa się jednostka podziału terytorialnego tego kraju) oraz jedno miasto wydzielone Ułan Bator.
JĘZYK URZĘDOWY: Mongolski
LUDNOŚĆ:95% mieszkańców kraju stanowią Mongołowie, poza tym żyją tam ludy tureckie, głównie Kazachowie.

KIEDY WARTO PRZYJECHAĆ:

Chcąc uniknąć chłodów, najlepiej Mongolię odwiedzić w okresie od maja do października.

Ałtaj Mongolski

– W górach Ałtaju Mongolskiego znajdują się bardzo cenne świadectwa osadnictwa prehistorycznego. Najstarsze rysunki naskalne sięgają 11 tysięcy lat p.n.e. Przedstawiają głównie sceny polowań oraz wizerunki łownej zwierzyny. Późniejsze petroglify, pochodzące z I w. p.n.e., są świadectwem zmiany trybu życia z osiadłego na koczowniczy i prezentują sceny związane z używaniem koni oraz z hodowlą zwierząt. Naskalne rysunki zostały odkryte w 1887 r. Oprócz nich w okolicy zostały znalezione liczne kurhany oraz kamienne rzeźby. Ałtaj Mongolski graniczy z pustynią Gobi, Kotliną Wielkich Jezior i Kotliną Dżungarską. W górach tych znajduje się źródła największej rzeki Mongolii Zachodniej – Kobdo. Żyją tutaj rzadkie zwierzęta, takie jak pantera śnieżna i niedźwiedź brunatny.

Dolina Ochron

– Dolina ta rozciąga się po obu stronach rzeki Ochron, na powierzchni ponad 121 tysięcy hektarów. Te malowniczo wyglądające trawiaste tereny są do dziś wykorzystywane przez mongolskich pasterzy do wypasu owiec. Znajdują się tu liczne archeologiczne pozostałości z VI wieku, będące świadectwem silnych związków między nomadami, od wieków zasiedlającymi tamtejsze okolice, a istniejącymi tam ośrodkami religijnymi i administracyjnymi. W rzece Ochron znajdują się liczne gatunki ryb, m.in. karp, okoń, sum, szczupak, tajmień.

Karakorum

– Miasto to, położone w Dolinie Ochron, było stolicą imperium mongolskiego w XIII w. Założone zostało w 1220 r. przez Czyngis-chana. Początkowo pełniło rolę jedynie bazy wojskowej, jednak wkrótce jego znaczenie wzrosło na tyle, że następca Czyngis-chana, Ugedej, ustanowił je stolicą (1234 r.). Miasto miało wydzielone dzielnice pałacową i kupiecką – można je dziś zwiedzać. Warto zobaczyć okazałą Fontannę Srebrnego Drzewa, choć nie jest to oryginalna budowla, lecz jedynie jej rekonstrukcja. W okolicach ruin Karakorum znajduje się miasteczko Karakorum, będące jedną z głównych baz turystycznych Mongolii. Ponadto w pobliżu mieści się najstarszy w kraju klasztor lamajski Erdenedzuu chijd ze Złotą Stupą, wzniesiony w 1586 r. Do dziś zachowały się trzy główne świątynie klasztoru, kilka mniejszych budynków, grobowce Abataj-chana i jego syna Gombodordż Tuszetu-chana, a także zabytkowy mur otaczający cały kompleks klasztorny. Obecnie znajduje się tu muzeum zawierające cenne zabytki sztuki lamajskiej.

Uws-nur

– Jest to bezodpływowe, słone jezioro, leżące na granicy z Rosją. Jest zarazem największym jeziorem Mongolii, położonym na wysokości 753 m n.p.m. Leżąc w Kotlinie Wielkich Jezior, stanowi ważną ostoję ptactwa. Wokół jeziora rozciąga się najlepiej zachowany obszar stepowy Eurazji. Żyją tu gatunki zwierząt zagrożonych wyginięciem: pantera śnieżna, owca górska, dzika owca. Na terenach tych, dzięki prowadzonym tu pracom archeologicznym, odkryto ślady dawnych mieszkańców krainy, od ludów nomadycznych, poprzez Turków, po Hunów.

Ułan Bator

- Stolica Mongolii leży nad rzeką Tuul gol, w dolinie otoczonej czterema masywami górskimi. Znajduje się na wysokości około 1350 m n.p.m. Za datę założenia miasta przyjmuje się 1639 rok. Warto w nim zobaczyć przede wszystkim ciekawe pod względem architektonicznym pałace: Czin Wan Chanddordża i Bogd Chan (zwany też Zielonym Pałacem), a także klasztory: Gandan (będący najważniejszym ośrodkiem religijnym w Mongolii), Gesser süm, Dar' echijn süm, Dambadardżaa chijd oraz klasztor - muzeum Czojdżin lamy. Do ciekawych miejsc zaliczyć też można tutejsze muzea: Narodowe Muzeum Przyrodnicze, Narodowe Muzeum Historii Mongolii, Muzeum Historii Ułan Bator, Muzeum Stroju Mongolskiego, Muzeum Represji i Ofiar Komunizmu.

Park Narodowy Gorkhi-Terelj

– Miejsce to słynie ze wspaniałych dzikich krajobrazów oraz niezwykłych form skalnych. Atrakcją turystyczną jest możliwość jazdy na małych konikach mongolskich.

Jezioro Chubsuguł

– To słodkowodne jezioro, zwane potocznie Małym Bajkałem, leży w północnej części Mongolii, w pobliżu granicy z Rosją. Jest to najgłębsze jezioro Mongolii i drugie pod względem wielkości. Jego powierzchnia wynosi 2760 km2, zaś średnia głębokość 138 m (w najgłębszym miejscu sięga 262 m). Na terenie jeziora i jego okolic ustanowiony został park narodowy.

Pustynia Gobi

– Jest to druga (po Saharze) pod względem wielkości pustynia świata, mieści się na terytorium Mongolii i Chin. Niegdyś tereny pustyni Gobi odgrywały ważną rolę we imperium mongolskim, bowiem przebiegał przez nią Szlak Jedwabny (dawna droga handlowa, łącząca Chiny z Europą i Bliskim Wschodem). Powierzchnia pustyni wynosi ponad 2 miliony km2. Tworzą ją głównie żwirowo-kamieniste mniejsze pustynie, półpustynie, a także stepy, rozdzielone pasmami gór. Pustynia Gobi zamieszkiwana jest przez rzadkie gatunki zwierząt, do których należą: pantera śnieżna, osioł azjatycki i baktrian (wielbłąd dwugarbny). Ponadto żyje tutaj koń Przewalskiego – gatunek endemiczny. Nie jest pewne, czy żyje tutaj w stanie dzikim (ostatnie dzikie konie widziano tu w 1969 r.), natomiast na Gobi znajduje się hodowla koni Przewalskiego, której celem jest restytucja tego gatunku. KUCHNIA MONGOLSKA: Kuchnia ta nie jest zbytnio wyszukana, raczej jest dosyć oryginalna, odmienna od innych, znanych kuchni świata. Ta odmienność uwarunkowana jest głęboko zakorzenioną tradycją oraz trudnymi warunkami atmosferycznymi. Cechą potraw mongolskich jest ich duża kaloryczność. Przypraw używa się do nich niewiele, jako że nie jest o nie tam łatwo. Podstawą posiłków w Mongolii jest mięso, głównie gotowana baranina. Mimo ogromnej prostoty kuchni mongolskiej, warto spróbować niektórych powszechnych tam potraw, także i w ten sposób poznając ten ciekawy kraj.
Jednym z popularnych dań są chuuszuury – niewielkie, nadziewane baraniną smażone placki.
Warto też skusić się na buzy – pierogi, również z gotowaną baraniną.
Ponadto w kraju tym można zjeść zupę na mięsie baranim z ręcznie robionym makaronem.
Na deser polecane są smakowite ciasteczka gambira, smażone na maśle.
Napoje, jakie pije się w Mongolii, mogą stanowić dla przyjezdnych ciekawostkę kulinarną. Przede wszystkim popularna jest tam herbata, lecz nie przypomina ona tradycyjnej, znanej nam herbaty. Jest bardzo specyficzna, bo słona z dodatkiem masła. Bardzo znany jest tam także kumys (ajrak) – mleczny napój alkoholowy, wielokrotnie sfermentowany, przypominający w smaku zsiadłe mleko.

CIEKAWOSTKI

1. Mongołowie są narodem bardzo gościnnym i chętnie zapraszają gości do swych jurt (namiotów). Goście powinni zająć miejsce w północnej lub zachodniej części jurty. Gospodarze zazwyczaj częstują gości kumysem lub wódką. Wówczas picie alkoholu odbywa się według obowiązującego rytuału. Osoba, będąca głową rodziny, podaje miseczkę z napojem najstarszemu z gości, ten upija z niej trochę i oddaje ją gospodarzowi. On dolewa do niej alkoholu i podaje następnej osobie. W ten sposób miseczka krąży między wszystkimi obecnymi w jurcie osobami.
2. Bardzo ważnym przedmiotem dla Mongołów jest tabakierka. Tabakierki pojawiły się w tej części świata w XVIII wieku. Księża jezuici, przybywając do Chin, wręczali je jako podarki. Natomiast do Mongolii trafiły za sprawą mongolskich książąt, którzy przywozili je spod Pekinu. Wkrótce przedmioty te stały się tu bardzo popularne. Dziś podstawowym wyposażeniem każdego Mongoła jest owalna tabakierka, noszona w specjalnym pokrowcu. Wzajemna wymiana tabakierek jest specjalnym elementem rytuału powitania u Mongołów. Gość, który wchodzi do jurty, wyjmuje swoją tabakierkę i podaje ją gospodarzowi. Ten częstuje się tabaką i zwraca ją właścicielowi. Tabakierka trafia kolejno do wszystkich innych osób obecnych w jurcie. Wówczas gospodarz wyjmuje swoją tabakierkę i cały rytuał częstowania wszystkich obecnych powtarza się.
3. Mongolską tabakę (tamchi) wyrabia się z trzech roślin rosnących na stepie i w Ałtaju. Pierwsza z nich to dzergene. Roślinę tę spala się, a powstały popiół miesza się z mlekiem białych kóz, by następnie jeszcze trzykrotnie tę mieszankę spalić. Druga roślina, z której robiona jest tabaka, to adzuj. Postępuje się z nią podobnie, jak z dzergene, tylko zamiast mleka kóz stosuje się mleko owiec. Zupełnie inaczej wygląda proces wyrabiania tabaki z trzeciej rośliny, jaką jest sasanka jurguj. Rośliną tą pasie się białe kozy, a następnie zbiera się ich odchody, suszy się je i pali, po czym miesza się z niewielką ilością mleka. Wbrew pozorom ta odmiana tabaki uchodzi za najbardziej aromatyczną.
4. Jednym z najważniejszych świąt w Mongolii jest Cagaan Sar - mongolski Nowy Rok. Jest świętem ruchomym, przypada na koniec stycznia lub początek lutego. Cagaan Sar to rodzinna uroczystość, którą spędza się w gronie najbliższych.
5. Inną bardzo ważną dla Mongołów uroczystością jest Naadam. Jest to święto obchodzone w lipcu, na które składają się zawody zapaśnicze i łucznicze oraz wyścigi konne.
6. Mieszkańcy Mongolii są bardzo muzykalni i lubią śpiewać, często przy akompaniamencie ludowych instrumentów muzycznych. Najbardziej charakterystycznym instrumentem muzycznym Mongolii jest morin chuur – długi, dwustrunny instrument z wyrzeźbioną głową konia na końcu. Istnieje legenda, która tłumaczy, jak powstał ów instrument. Głosi ona, iż dawno temu pewien młodzieniec jechał konno do swojej narzeczonej. Wówczas zazdrosna zła czarownica sprawiła, że koń zginął. Młodzieniec, na pamiątkę po swoim ukochanym koniu, zrobił z jego włosia dwustrunny instrument, na którego końcu wyrzeźbił głowę konia. Przy dźwiękach tego instrumentu śpiewał pełne tęsknoty pieśni o miłości i o nieżyjącym koniu.
7. Tradycyjnym strojem mongolskim jest deel – długa, sięgająca poniżej kolan tunika ze stójką o luźnym kroju. Jest noszona zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety oraz dzieci. Rękawy są wyjątkowo długie, by chroniły dłonie przed chłodem. W pasie tunikę przewiązuje się jedwabnym pasem o długości dochodzącej nawet do 7 metrów. Na wierzch zakłada się czasami bogato haftowany bezrękawnik. Mongolskie buty mają szerokie cholewki i noski zagięte do góry. Wewnątrz butów noszone są filcowe skarpety, których górny brzeg pokryty jest pięknymi wzorami.
8. W Mongolii bardzo uroczyście świętuje się postrzyżyny dzieci (dziewczynek i chłopców). Rytuał ten obchodzi się, gdy dziecko ma 3-5 lat. Z tej okazji zaprasza się całą rodzinę. Każdy z członków rodziny obcina dziecku kosmyk włosów i wręcza mu podarunek.

Dorota Pansewicz