Jadę do Australii! – Wielka Rafa Koralowa

Rejsy łodziami z przeszklonym dnem, podwodne obserwatoria, nurkowanie w bajecznie kolorowej rafie, pływanie w towarzystwie ciekawskich diabłów morskich, spotkania z dziwadłami australijskiej fauny w lasach tropikalnych, biwak na bezludnej koralowej wyspie...

AUSTRALIA

(Związek Australijski; pow. 7 686850 km² , ludność 22,2 mln), kraj na półkuli południowej, zajmuje kontynent australijski, wyspę Tasmandię i wyspy przybrzeżne oraz terytoria zależne; długość linii brzegowej 19 tys. km (Ocean Indyjski, Morze Timor, Morze Arafura, Ocean Spokojny, Morze Koralowe, Morze Fidżi, Morze Tasmana, Wielka Zatoka Australijska), stolicą jest Canberra. Ludność: według danych z 2006 r. co czwarty mieszkaniec urodził się poza granicami Australii (w Wielkiej Brytanii – 1 153264, Nowej Zelandii – 476719, Chinach – 279447, Włoszech –220469, Wietnamie –180352, innych krajach, w Polsce – 59221); australijskich Polaków jest 216056 (z tej liczby ok. 70% mówi po polsku). Aborygeni (zaledwie 250 tys.) dzielą się na odrębne plemiona. Religie: chrześcijanie (katolicy 27%, anglikanie 21% unitarianie 6,7% i in.), buddyści 1,9%, muzułmanie 1,5%, wyznawcy judaizmu 0,4% i in.

Kiedy jechać?

Żeglowanie i rejsy cały rok; wyspy Lady Musgrave, Northwest i Masthead są niedostępne dla turystów w okresie lęgowym ptaków od połowy października do połowy kwietnia, w pozostałych miesiącach jest możliwe obozowanie na niezamieszkanych pobliskich wysepkach; nurkowanie cały rok, choć najlepsza pora z uwagi na widoczność to okres od czerwca do listopada; w tropikalnym Queenslandzie, na półwyspie York w miesiącach letnich (XII–IV) jest wilgotno, występują burze i czasem cyklony; sezonowe prace na farmach od lutego do listopada.

Potrawy, smakołyki, napoje

vegemite (pasta na bazie drożdży, do smarowania pieczywa, produkt narodowy), chlebek damper (bez drożdży), placek z batatów, sałatka z grillowanych ośmiorniczek, balmain bugs (skorupiaki), steki wołowe z grilla, szaszłyki z tuńczyka, homar z grilla, półmisek owoców morza, sałatka z kalmarów z ryżem, faszerowane kalmary, frytki z batatów, filety ze strusia emu, pasztet z emu z migdałami, steki z kangura, mięso krokodyla w sosie curry, meat pie (babka z kruchego ciasta wypełniona wołowiną lub gulaszem), filet z bawołu, witchetty grub (smażone lub jedzone na surowo larwy ciem), pavlova (od nazwiska primabaleriny Anny Pawłowej; torcik bezowy z bitą śmietaną i owocami), lamingtons (ciasto biszkoptowe przekładane dżemem, oblane czekoladą), piwo Victoria Bitter, arbuz z wódką i lodem (zmiksowany miąższ arbuza i kostki lodu).

Wyjątkowe zakupy

sklepy przy Goondoon Street w Gladstone, sklepy pamiątkarskie w Dreamtime Culture Centre w Rockhampton, Canelands Shoppingtown w Mackay, rękodzieło i przysmaki w Cotters Market w Townsville, sklepy nad zatoką Horseshoe na Magnetycznej Wyspie, Rusty’s Bazaar w Cairns. h2>Wielka Rafa KoralowaWielka Rafa Koralowa, zwana też Wielką Rafą Barierową (Great Barrier Reef), ciągnie się wzdłuż brzegu Oceanu Spokojnego w stanie Queensland, na długości ok. 2300 km; zaczyna się od Lady Elliot Island (w pobliżu miast Childres i Bundaberg) na południu, przecina Zwrotnik Koziorożca i kończy w Cieśninie Torresa (pomiędzy półwyspem York a Papuą-Nową Gwineą) na północy. Wielka Rafa Koralowa – szerokości od 2 do 150 km – leży w różnych odległościach od wybrzeża (15 – 200 km), składa się z ok. 3000 pojedynczych raf (skupionych lub rozproszonych) i ponad 900 wysp skalistych i koralowych płaskich wysp platformowych. Rafy skupione występują blisko siebie na północy i południu. Narastające u brzegów wysp koralowce tworzą rafy zwane przybrzeżnymi, z kolei w środku raf kolistych powstają piaszczyste wyspy zwane ławami koralowymi. Duże wyspy, pokryte roślinnością, mają rozwiniętą strukturę turystyczną, od drogich resortów hotelowych z ośrodkami sportów wodnych i szkołami nurkowania, klubami żeglarskimi bazą gastronomiczną po średniej klasy domy wypoczynkowe. Na mniejszych wyspach powstały obozowiska namiotowe i kempingi. Turyści mogą również w określonych porach roku biwakować na bezludnych ławach koralowych. Łącznikami z wyspami rafy są m.in. Bundaberg, Gladstone, Whitsunday, Rockhampton, Cairns, usytuowane przy nadoceanicznej autostradzie Bruce Highway albo przy drogach do niej prowadzących; mają one mariny, przystanie promów i statków wycieczkowych, niekiedy lotniska. W miastach tych, oferujących również własne atrakcje (muzea, festiwale), liczne firmy prowadzą kursy nurkowania z maską i fajką, działają ośrodki surfingowe, kluby żeglarskie, a także biura organizujące wycieczki do zasobnych w endemiczną florę i egzotyczną faunę tropikalnych parków narodowych na wybrzeżu i miejsc o walorach turystycznych (np. groty z malowidłami, fantazyjne formy skalne, plaże surfingowe, historyczne budowle, centra rozrywkowe). W 1981 r. utworzono pod patronatem UNESCO Park Morski Wielkiej Rafy Barierowej (Great Barrier Reeff Marine Park) o pow. 346 tys. km², obejmujący rafę, Morze Koralowe i lasy tropikalne, jako Dziedzictwo Kulturalne i Przyrodnicze Ludzkości.

Życie w rafie

Wielka Rafa Koralowa, największa na świecie, jest ogromną żywą „budowlą”, widoczną z kosmosu (biaława smuga na tle niebieskich wód oceanu). Na wapiennych szkieletach koralowców i innych obumarłych organizmach rafotwórczych, roślinnych i zwierzęcych, rozwijają się budujące żywą rafę wciąż nowe kolonie licznych gatunków koralowców, otwornic, pierścienic, mięczaków, glonów i wodorostów. W szczelinach twardej rafy chronią się różne gatunki fauny, odżywiające się koralowcami, lub żyjące między sobą w symbiozie. Obopólne korzyści odnoszą, np. krewetki Alpheidae i ryby Gobiidae – te pierwsze budują i leczą, te drugie żywią i bronią. Krewetki drążą bezpieczne jamy w rafie, następnie sprowadzają się do nich ryby na wspólne mieszkanie, oczekując ponadto „pomocy medycznej”. Krewetki uwalniają ryby od niebezpiecznych pasożytów na skórze, zjadając je razem z obumarłymi tkankami. Gdy grozi niebezpieczeństwo ze strony innych zwierząt, ryby zawiadamiają swych współmieszkańców, dotykając ogonami ich czułków. Współpracują z sobą także różne gatunki ryb, np. mięsożerne ryby wargaczowate czyszczą skórę z pasożytów innym rybom odżywiającym się roślinami. W rafie żyje ponad 400 gatunków koralowców, 1500 gatunków kolorowych ryb, 5000 gatunków mięczaków, 6 gatunków żółwi, 500 gatunków wodorostów oraz w lagunach i na wyspach ok. 200 gatunków ptaków. W bajecznie kolorowej rafie pływają stworzenia ogromnych rozmiarów, np. manty, raje, ośmiornice i rekiny.

Bundaberg

Miasto zwane „Południową Bramą Wielkiej Rafy Koralowej” stanowi bazę wycieczek na wyspy Lady Elliot (tylko samolotem) i Lady Musgrave (luksusowym statkiem, w ofercie nurkowanie, rejs łodzią z przeszklonym dnem); organizowane są kilkudniowe kursy nurkowania. Miasto leży pomiędzy plantacjami trzciny cukrowej, co oznacza, że turyści zwiedzą wielką destylarnię rumu (degustacja darmowa). Na plaży Mon Repos (15 km z miasta) żyje kolonia żółwi karetta (wycieczki z przewodnikiem). Od października do marca samice o zmroku składają jaja w gorącym piasku. Małe po wylęgnięciu się czekają do zmroku, po czym w wielkiej gromadzie biegną do wody.

Wyspa Lady Eliot

Lady Elliot Island (0,4 km²), ława koralowa, leży na południowym krańcu Wielkiej Rafy Koralowej; właśnie tutaj rafa jest najbardziej kolorowa i najpiękniejsza. Nurkowie (z akwalungiem lub fajką) zobaczą – w okolicach latarni morskiej z 1866 r. – podmorską jaskinię z tryskającym gejzerem, popływają w towarzystwie rekinów brodatych (podobno niegroźne), wielkich diabłów morskich (manty), węży morskich, żółwi oraz gromad rozmaitych ryb. Te same stworzenia i wspaniałe koralowce zobaczą turyści z pokładu łodzi z szklanym dnem, a dookoła będą latały burzyki, rybitwy i fregaty. Na wyspie jest ośrodek wypoczynkowy.

Wyspa Lady Musgrave

Lady Musgrave Island (promy z Port Marina i z przystani Town of 1770), także ława koralowa, otoczona laguną, odwiedzają nurkowie z wycieczkami i turyści z myślą o pozostaniu na biwak w obozowisku (po uzyskaniu zezwolenia), w otoczeniu wspaniałej przyrody i rozśpiewanego ptactwa.

Agnes Water

Miasteczko na wybrzeżu oferuje kilka ośrodków wypoczynkowych przy ładnych plażach (cenionych przez surfingowców), wiele pieszych szlaków wśród drzew herbacianych i namorzynowych w Eurimbula National Park, po którym jeżdżą wycieczkowe autobusy-amfibie. Na malowniczych wydmach można rozbić namiot. Kempingi są w atrakcyjnym Deepwater National Park. Przy cyplu wylądował w 1770 r. odkrywca James Cook, osadę tam założoną nazwano Town of 1770. Stąd odpływają statki na rafy, na lagunę Fitzroy i Wyspę Lady Musgrave.

Gladstone

W biurach w mieście Gladstone turyści uzyskują pozwolenia na obozowanie na niewielkich wyspach Masthead i Northwest (dobre warunki do nurkowania z fajką) i bezludnych ławach koralowych w ich pobliżu. W okresie lęgowym ptactwa ruch turystyczny na wyspy jest wstrzymany (poł. X– poł. IV). Katamarany z Gladstone zabierają nurków na wyprawy do raf Lamont, Fitzroy, Llewellyn. Atrakcyjną Heron Island zajmuje ekskluzywny ośrodek wypoczynkowy i stacja badawcza.

Okolice Zwrotnika Koziorożca

W mieście Rockhampton, leżącym na Zwrotniku Koziorożca, stoi przydrożny monument Zwrotnika. Po Dreamtime Cultural Centre (Centrum Kulturalne Czasu Snu) oprowadza aborygeński przewodnik, pokazując oryginalne chaty autochtonów i tłumacząc znaczenie ceremonialnych kamiennych kręgów. Zwiedzający uczą się rzucania bumerangiem i grać na rytualnym instrumencie didgeridoo. W wapiennych wzgórzach za Rockhampton kryją się liczne jaskinie, z których udostępniono do zwiedzania grupy Etna i Capricorn Caverns (Jaskinie Koziorożca). Zdziwiony turysta, zamiast spodziewanych stalaktytów, zobaczy korzenie drzew wtopione w skały oraz minerały, które po wyparowaniu wody gromadzącej się w pieczarach, osiadły na skalnych ścianach, tworząc rysunki zastygłych wodospadów i form przypominających koralowce. W jaskiniach żyją dwa gatunki nietoperzy australijskich.

Archipelag Keppel

Na Wybrzeżu Koziorożca (Capricorn Coast) w dwóch nadmorskich miejscowościach wypoczynkowych, Yeppon i Emu Park, oprócz resortów hotelowych są domki kempingowe i miejsca na namioty. W Emu Park stoi pomnik ku czci Jamesa Cooka: wielki biały Singing Ship (Śpiewający Statek), wydający dźwięki podczas powiewów wiatru. Z przystani w klifowej Zatoce Rosslyn wypływają statki na archipelag Kappel z 18 wysepkami, na których lśnią w słońcu białe plaże i rosną kazuaryny (długie igły tych drzew przypominają pióra kazuarów). Po uzyskaniu zezwolenia turyści mogą na nich obozować. Najlepsze miejsca do nurkowania znajdują się na zagospodarowanej wyspie Great Keppel przy Małpiej Plaży (Monkey Beach), niedaleko świętego miejsca Aborygenów: usypiska z muszli. Z Great Keppel pływają statki wycieczkowe i łodzie nurkowe na inne wyspy archipelagu. Atrakcją Middle Island (z polem namiotowym) jest podwodne obserwatorium.

MacKay i parki narodowe

Macay w Dolinie Pionierów (Pioneer Valley), z wielkimi plantacjami trzciny cukrowej, stanowi bazę wycieczek do parków narodowych i na Wielką Rafę Koralową. Przez środek Parku Narodowego Przylądka Hillsborough przebiega piaszczysta plaża, odwiedzana przez kangury i nogale brunatne. Podobne do indyków ptaki nie wysiadują jaj ani nie zajmują się pisklętami. Samiec bada temperaturę w kopcu z gnijących roślin i gdy uzna, że jest odpowiednia, pozwala samicy złożyć jaja. Pisklęta po wykluciu wygrzebują się z kopca i od razu prowadzą samodzielny tryb życia. Żółwie i delfiny upodobały sobie wody przy skalistej plaży Hidden Valley. W namorzynowym lesie biegnie szlak po drewnianych pomostach i dalej ścieżką wśród wzgórz porośniętych drzewami sagowymi i eukaliptusami aż do kopca z muszli usypanego przez Aborygenów. Atrakcją porośniętego tropikalnym lasem Parku Narodowego Eungella (Kraina Chmur) są kąpieliska dla turystów oraz dziobaki, w których istnienie długo nie wierzyli europejscy przyrodnicy. Badając przywiezioną wysuszoną skórę dziobaka, orzekli, iż jest to doskonale spreparowana mistyfikacja. Trudno im się dziwić: pokryta gęstą sierścią wydra z bobrowym ogonem i kaczym dziobem, na dodatek znosi jaja. W 1884 r. wyruszyła do Australii specjalna ekspedycja w poszukiwaniu owego dziwadła. Jeszcze innego cudaka podziwiają turyści w Illawong Fauna Park, zachwyceni, że na nich trąbi, syczy, a jak chce, ślicznie popiskuje. To podobny do sowy paszczak australijski. Są tu też latające wiewiórki, malutkie kanguroszczury, zwyczajne kangury szare, rozmaite gady, długie pytony, ropuchy agi i psy dingo. Do samicy dingo w okresie jej rui podchodzi zgraja zalotników, ona po namyśle wybiera sobie partnera. Ten, gdy samica przestaje karmić, przynosi młodym konkretne pożywienie aż do osiągnięcia przez nie samodzielności. Postępuje tak zapewne, by się przypodobać samicy i zostać wybranym w następnym roku. Aga, największa ropucha świata (waży ok. 2 kg), została do Australii sprowadzona z Ameryki Południowej przez zdesperowanych plantatorów trzciny cukrowej, niszczonej przez szkodniki. W założeniu miała uzdrowić plantacje, żywiąc się nimi. Niestety, larwy leżące na ziemi jej nie smakowały, a do dojrzałych osobników, żerujących na czubkach trzcin, doskoczyć nie mogła. Teraz jest zagrożeniem dla fauny w swoim otoczeniu, którą zabija jadem.

Wyspy Whitsunday

Ujrzał je James Cook w 1770 r. w dniu Zielonych Świątek i tak nazwał: Whitsunday Islands. Ponad 700 tys. turystów rocznie odwiedza najlepiej zagospodarowane wyspy, znajdując na nich wszystko, co umili wakacje. Do wyboru bardzo drogie resorty hotelowe – z wszelkimi udogodnieniami, klubami jachtowymi, ośrodkami sportów wodnych, barami itp. – skromniejsze hotele i domki kempingowe, obozowiska ze stałymi namiotami, wreszcie wydzielone miejsca na namioty. W licznych punktach na wyspach i na stałym lądzie (usługowe miasteczka Cannonvale, Shutehaven i Airle Beach) organizowane są najróżniejsze wycieczki: rejsy jedno- i wielodniowe, wyprawy nurkowe (nurkowanie z fajką lub akwalungiem), wycieczki połączone z obserwowaniem wielorybów (od czerwca do września samice przypływają urodzić i wychować młode). Brzegi wysp okalają białe piaszczyste plaże, w interiorze czeka na piechurów wiele widokowych szlaków turystycznych. Szczegółowe informacje o cenach, połączeniach promowych, wynajmie łodzi i in. podają dobrze opracowane przewodniki turystyczne z mapami.

Townsville

Miasto nad rzeką Ross reklamuje się jako „brama wjazdowa na daleką tropikalną północ”. Firmy turystyczne organizują wyprawy nurkowe i wycieczki do parków narodowych (Conservation Park z żurawiami australijskimi i ptactwem wodnym, Billabong Sanctuary z orłami australijskimi i różnorodną fauną i awifauną) i na Magnetyczną Wyspę. Przed opuszczeniem miasta trzeba wstąpić do Reef HQ: kino IMAX wyświetla filmy popularnonaukowe, a w oceanarium widać żywą rafę z mieszkającymi w niej stworzeniami. Turystów zainteresuje huk z repliki armaty znalezionej „Pandorze”, która rozbiła się o rafę w 1791 r. „Pandorę” wysłał rząd brytyjski na poszukiwanie buntowników z fregaty „Bounty”. Armata huczy dwa razy dziennie w Museum of Tropical Queensland, gdzie też wystawiono przedmioty wydobyte z wraka „Pandory”, a także skamieliny i dzieła sztuki Aborygenów z wysp w Cieśninie Torresa, koło półwyspu York na dalekiej tropikalnej północy. Maritime Museum przedstawia dzieje licznych statków, spoczywających na dnie oceanu przy okolicznych rafach, jeden z nich „Gothenburg” wiózł na pokładzie złoto – zatonął w 1875 r.

Magnetyczna Wyspa

James Cook, stwierdziwszy dziwne zachowanie kompasu, obarczył odpowiedzialnością skały wyspy i nazwał ją Magnetic Islands. Rejsy żaglowcem, wyprawy nurkowe, morskie wyprawy kajakowe, zorganizowane wycieczki po wyspie, piesze wędrówki, 23 plaże w ożywczym cieniu eukaliptusów, nurkowanie w rafie przy malowniczej zatoczce Nelly Bay, jazda konna na plaży w zatoce Horsehoe, koale w tropikalnej puszczy, widowiskowe granitowe skały w Radical Bay, wszechobecne koralowce – lista atrakcji Magnetycznej Wyspy, oblewanej wodami Morza Koralowego, jest długa.

Cairns

Na odcinku z Townsville do Cairns leży miasto Cardwell (domki kempingowe, schroniska), z którego organizowane są wycieczki na rafy w pobliżu wysp Garden i Goold i odpływają promy na dużą wyspę Hinchinbrook, atrakcyjną dla miłośników pieszych wycieczek. 32-kilometrowy Thorsborne Trail, z usytuowanymi przy nim obozowiskami, prowadzi w bliskości wybrzeża przez las tropikalny, plaże, namorzyny, koło wodospadów, przez busz i wrzosowiska, nad jeziorami, przez rwącą rzekę Diamantina i wąwozy do obozowiska na przylądku George Point.
Cairns oblegają turyści, wyruszający na wyprawy życia lub z nich powracający, jest więc tu wiele odprężających lokali, barów, nocnych klubów i dyskotek. Poszczególne firmy proponują piesze wędrówki po buszu i lesie tropikalnym, wycieczki rowerowe lub samochodowe na płaskowyż Artherton (wąwozy, groty koralowe, jeziora, wilgotne lasy tropikalne), spływy tratwami po rzekach Tully i Barron, wycieczki dla wędkarzy (łowienie przy brzegach lub z łodzi), rejsy łodziami żaglowymi albo motorowymi na rafę przy Green Island, rafę Upol, Michaelmas Cay, rafy Thetford i Moore, wycieczki nurkowe na wymienione rafy oraz na Hastings Reef i Norman Reef. Kilkudniowe rejsy wycieczkowe, połączone z obserwowaniem fauny morskiej i nurkowaniem, zabierają turystów na wyspy i rafy i m.in. do wraku „Pandora”. Ciekawą propozycją dla nurków jest wyprawa w głębiny oceanu z biologiem morskim.
Tereny północnych tropikalnych lasów od wzgórz Paluma koło Townsville do Daintree (na północ od Cairns zostały objęte patronatem UNESCO. Powstało tu kilka ośrodków rekreacyjnych i przystani. Szczególnie piękne są krajobrazy Przylądka Troski (Cape Tribulation) i droga widokowa prowadząca przez najstarszy w Australii dziewiczy las tropikalny Daintree. Przy brzegach Cape Tribulation rozbił się statek kapitana Cooka, stąd nazwa, której towarzyszy inna: Góra Smutku (Mount Sorrow).

Kazuary

Wielkie kazuary (wzrost do 1,8 m, waga do 75 kg), podobne do strusi, żyją w lasach tropikalnych, w pobliżu zbiorników wodnych. Są świetnymi pływakami i biegaczami, z determinacją bronią swojego terytorium, a niepokojone przez ludzi mogą zaatakować, tak że lepiej nie próbować się z nimi spoufalać. Samiec wabi samicę, wydając godowe dźwięki; samica znosi jaja w już przygotowanym przez niego gnieździe i odchodzi „w siną dal”, nie troszcząc się o potomstwo. Porzucony nieszczęśnik sam wysiaduje jaja przez cały okres inkubacji (52 dni) i w tym czasie głoduje, gdyż prawie nie opuszcza gniazda. Dobry tatuś opiekuje się dziećmi aż do osiągnięcia przez nie samodzielności.

Półwysep York

Wycieczki samochodowe po półwyspie, trasą śródlądową, organizują biura w Cairns, a na krótsze piesze wycieczki można się wybrać z miasteczka Cooktown, u ujścia rzeki Endeavour, które się wzbogaciło dzięki odkrytym w 1873 r.. złożom kruszcu złota nad rzeką Palmer. Z przystani wyruszają statki w rejsy po namorzynach (w programie nurkowanie i łowienie ryb). W miasteczku Laura w lata nieparzyste w ostatni weekend czerwca odbywa się Aborygeński Festiwal Tańca (Aboriginal Dance Festival); w grotach Split Rock na piaskowcowych skałach Aborygeni malowali zwierzęta i duchy praprzodków. Na Jaszczurczej Wyspie (Lizard Island; transport samolotem z Cairns), z białymi plażami w zatokach i granitowymi skałami na tle nieba, znajduje się nowoczesny kurort, najbardziej na północ wysunięta, odosobniona miejscowość wypoczynkowa. Północny kraniec kontynentalnej Australii wyznacza latarnia morska na Eborac Island przy skalistym cyplu półwyspu York. Dalej w Cieśninie Torresa leżą odwiedzane przez turystów Thursday Island i otoczona koralowcami i namorzynami Horn Island (muzeum poławiania pereł).

Zofia Siewak-Sojka