Jadę do Stanów Zjednoczonych! – Miasta

Najpierw 5th Avenue (bo witryny kuszą), potem Broadway w Nowym Jorku, wedrzeć się na statek i spróbować historycznej „bostońskiej herbatki”, skansen w Mieście Pielgrzymów, spacer w romantycznej filadelfijskiej Society Hill, 965 kilometrów półek w Bibliotece Kongresowej w Waszyngtonie, popatrzeć na świat z Sears Tower w Chicago.

Nowy Jork - widok na Most Brookliński

STANY ZJEDNOCZONE AMERYKI

(pow. 9 373967 km², długość wybrzeża na kontynencie 19924 km; ludność ponad 311 mln), państwo w Ameryce Północnej, nad Oceanem Spokojnym, Oceanem Arktycznym i Oceanem Atlantyckim, z wyspami na Atlantyku i Pacyfiku i państwem stowarzyszonym Puerto Rico; graniczy z Kanadą i Meksykiem. Stolicą kraju jest Waszyngton. Język używane: amerykański angielski, hiszpański, dakota, hawajski, polski, mandaryński, kantoński, francuski, portugalski. Grupy rasowe: biali 71,7%, Afroamerykanie 12,9%, Azjaci 4,2%, Indianie i autochtoni Alaski 1%, Hawajczycy i ludność z wysp Pacyfiku 0,2%, inni 11%. Religie: Religie: protestanci 52%, katoliy 24%, mormoni 2%, wyznawcy judaizmu 1%, muzułmanie 1%, inni 10%, bezwyznaniowcy 10%.

Kiedy jechać?

Zwiedzanie cały rok. Na Hawajach i na południu Florydy można kąpać się także w zimie. Na ogromnym obszarze Stanów Zjednoczonych występują wszystkie strefy klimatyczne. Na północy średnia temperatura w styczniu wynosi ok. -20°C, a na południu ok. 20°C. Szczegółowe informacje o pogodzie w poszczególnych regionach turystycznych są podane w przewodnikach. Szczyt sezonu turystycznego przypada na miesiące wakacyjne i okres świąteczny.

Luizjańskie gumbo z krewetkami i kiełbasąPotrawy, smakołyki, napoje

kuchnie narodowe i kuchnia amerykańska: bajgle (prawdopodobnie krakowskie), hot dogi, chitlins (wieprzowe podroby), hush puppies (smażone kulki z masy kukurydzianej i cebuli), tortilla (placek kukurydziany), enchillada (placek kukurydziany z nadzieniem mięsnym lub warzywnym), salsa (sos z chili, pomidorów, cebuli, różnych przypraw), tempura (panierowane owoce morza) gumbo (zupa z owoców morza, kurczaka i warzyw); pecan pie (ciasto z orzechami laskowymi i syropem); piwa Budweiser, Cooors, New Amsterdam Bitter, piwa z minibrowarów.

Wyjątkowe zakupy:

przy 5th Avenue i Orchard Street w Nowym Jorku, Quincy Market w Bostonie, Italian Market w Filadelfii,

Zobaczyć te miasta...

Biura turystyczne w większości amerykańskich miast organizują zwiedzanie specjalnymi pojazdami, a także piesze wycieczki z przewodnikiem.

Nowy Jork

New York (ludność miasta 8,3 mln, w aglomeracji 18,9 mln) leży na trzech wyspach – Manhattan, Staten Island i Long Island – przy ujściu rzeki Hudson do Oceanu Atlantyckiego w regionie Wschodnie Wybrzeże. Stolica Świata, Centrum Wszechświata, Wielkie Jabłko, Miasto, Które Nigdy Nie Śpi, Gotham (komiksowe miasto z Batmanem w roli głównej) – tak jest nazywany Nowy Jork. Mieszkańcy tej Stolicy Świata mówią 800 językami i dialektami… W 1524 r. to Centrum Wszechświata ujrzał włoski żeglarz G. da Verazzano, w 1614 r. osiedlili się w nim holenderscy handlarze futrami i nazwali Nowym Amsterdamem, w 1626 r. Peter Minuit (gubernator kolonii) – jak głosi legenda – odkupił teren od Delawarów za worek szklanych paciorków, wartości 24 dolarów, a według oficjalnej wersji zapłacił 1000 dolarów. Przybyli w 1664 r. Brytyjczycy za darmo przemianowali Nowy Amsterdam na Nowy Jork.

Turyści podziwiają Wielkie Jabłko z platformy widokowej The Empire State Building (102 piętra, wys. 381m, z anteną 443,2 m), drugiego najwyższego wieżowca w USA, ukończonego w 1931 r. Stracił pierwsze miejsce po zbudowaniu Sears Tower w Chicago. Także nie zdobył pierwszego miejsca w częstotliwości uderzania piorunów – tylko 100 rocznie, gdy w Sears Tower wali aż 400, a w lepszych latach nawet 500. Obecnie w Nowym Jorku jest ponad pięć i pół tysiąca wieżowców, w tym ponad 50 przekracza wysokość 200 m. Wspaniale wyglądają oświetlone nocą te na Manhattanie, a także w słoneczne dni, gdy przeglądają się w szklanych taflach sąsiadów. W miejscu zniszczonych Twin Towers w komplesie World Trade Center w zamachu terrorystycznym 11 września 2001 r. powstają nowe wieżowce (ostatni będzie ukończony w 2015 r.).

Punkt widokowy oblegają turyści także w Statui Wolności (Statue of Liberty). Patrzyli na ową „Wolność opromieniającą świat” („Liberty Enlightening the World”) z pokładów statków wpływających do Nowego Jorku emigranci z Europy, polityczni wygnańcy i ci, którzy wyjeżdżali za wielkie morze „za chlebem”. Była nadzieją… Zanim jednak przyłożyli ręce do pracy, byli kierowani na Wyspę Ellis – obecnie atrakcja turystyczna, jeden z obowiązujących punktów zwiedzania NJ. Ponad 8 milionów emigrantów „zwiedziło” w latach 1892–1924 Immigrant Inspection Station na Ellis. Muzeum Emigracji ogłoszono pomnikiem narodowym. Warto zwiedzić dzielnice narodowe (np.. Chinatown, Little Italy, żydowską Lower East Side, polski Greenpoint), artystyczne miasteczka (East Village, Greenwiwich, TriBeCa, SoHo), słynne muzea (Metropolitan Museum of Art., National Museum of the American Indian ), pospacerować po Central Park i długo pozostać na pełnym teatrów i kawiarń Broadwayu.

Boston

Boston (650 tys. Mieszkańców), stolica stanu Massachusetts w regionie Nowa Anglia, leży nad Zatoką Massachusetts Oceanu Atlantyckiego na Wschodnim Wybrzeżu. Pierwszą osadę na półwyspie Charlton założyli w 1629 r. koloniści z Salem. Słynny Uniwersytet Harvarda w Cambridge powstał – jako pierwszy w Ameryce Północnej – w 1636 r. Według rejestrów miasta Salem, pierwszy Polak osiedlił się w Massachusetts w 1637 r. – Hugo Łaski, protoplasta rodów Lasky (także Laskee, Laskey). Boston do 1755 r. był największym miastem w Ameryce i najdogodniejszym dla Brytyjczyków portem w ich koloniach. The Boston Tea Party („bostońska herbatka”) w porcie stanowiła preludium do wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775–1783), w której, jak pamiętamy, brali udział Tadeusz Kościuszko i Kazimierz Pułaski. W 1773 r. do portu wpłynęły trzy brytyjskie statki z herbatą z Chin, która miała być sprzedana w koloniach bez ceł, na co amerykańscy Brytyjczycy się nie godzili. W nocy patrioci wrzucili ładunek do zatoki. Turyści podziwiają zabytkową XVII- i XVIII-wieczną architekturę, drewnianego dorsza (symbol bogactwa Bostonu) przed mównicą Massachussetts State House (siedziba władz stanowych), który kieruje wzrok zawsze na partię rządzącą, oglądają imponujące wieżowce i spacerują po eleganckiej dzielnicy Beacon Hill na wzgórzu zwanym niegdyś Wzgórzem Nierządnic. I oczywiście piją „bostońską herbatkę” na statku-muzeum (The Boston The Party Ship and Museum), podawaną przez kelnerów w strojach z epoki. Ten sam gatunek, który bostońscy patrioci wrzucili do morza. Bary, kawiarnie i kluby skupiają się przy Central Square w Cambridge, przy ulicy Lansdowne i wokół Boylston Place.

Salem

Nic na to nie można poradzić. Salem zawsze będzie kojarzone z niesławnym procesem czarownic (szczegóły w przewodnikach). Ponure wydarzenia w 1692 r. zamieniono w jarmarczną zabawę. Salem promuje się jako „miasto czarownic”. Po ulicach chodzą kobiety z miotłami, klubom sportowym i ośrodkom rozrywki nadaje się nazwy związane z czarownictwem. Jest też Muzeum Czarownic z Salem i mnóstwo imprez z czarami.

Plymouth

Plymouth (ok. 59 tys. Mieszkańców), zwane „rodzinnym miastem Ameryki”, leży 64 km od Bostonu. 11 listopada 1620 r. do brzegów zatoki Cape Cod przypłynął z portu Plymouth w Anglii żaglowiec „Myflower” z purytanami (102 osoby), którzy uciekli z ojczyzny przed prześladowaniami religijnymi. Pielgrzymi z „Myflower” założyli osadę w sąsiedztwie wioski indiańskiego szczepu Wampanoagów. Turyści zwiedzają Pilgrim Village, wiernie odtworzone osady, gdzie aktorzy w ubiorach z epoki odgrywają role Indian, purytanów i żeglarzy. Replika żaglowca cumuje w porcie.

Filadelfia

Philadelphia (ponad 1,5 mln mieszkańców) leży przy ujściu rzek Delaware i Schuylkill do Oceanu Atlantyckiego, w stanie Pensylwania. „Leśną Krainą Penna” nazwał William Penn (na cześć swego ojca) ziemie, które ofiarował mu (za długi) król Karol II. Osiedlali się w tym stanie prześladowani w swych ojczyznach uchodźcy religijni: kwakrowie z Wielkiej Brytanii, irlandzcy katolicy, niemieccy i szwajcarscy mennonici. Penn zawarł pokój z Indianami (Delawarami) i w tak sprzyjających warunkach założył w 1682 r. Filadelfię (w j. greckim Miasto Braterskiej Miłości). Tutaj odczytano po raz pierwszy w dniu 4 lipca 1776 r. Deklarację Niepodległości (autorami byli Thomas Jefferson, John Adams, Benjamin Franklin) i tutaj w 1787 r. uchwalono Konstytucję Stanów Zjednoczonych. Filadelfia była stolicą państwa w latach 1790-1800. W sierpniu 1776 r. do Filadelfii przyjechał Tadeusz Kościuszko – jako inżynier w armii Waszyngtona opracował plany umocnień Biling, fortu Ticonderoga, West Point i in. Po raz drugi przyjechał po uwolnieniu z carskiego więzienia w 1797 r. w towarzystwie Juliana Ursyna Niemcewicza.

Budowle w różnych stylach – kolonialnym, federalnym, georgiańskim – stoją przy brukowanych ulicach, oświetlonych gazowymi latarniami, w willowej dzielnicy Society Hill. Convenion Center to skupisko eleganckich hoteli, kawiarń i restauracji. Bary, nocne kluby, kawiarnie koncentrują się przy South Street i sąsiadujących z nią ulicach. W Philadelphia Museum of Art. zobaczymy wyroby rzemiosła artystycznego społeczności wyznaniowych amiszów i szakersów, europejskie dzieła sztuki renesansowej, malarstwo impresjonistów. Museum of Archeology and Anthropology należy do najbogatszych na świecie.

Waszyngton

Waszyngton (ok. 602 tys. Mieszkańców) leży nad rzeką Potomak. Zostało zbudowane z przeznaczeniem na stolicę Stanów Zjednoczonych; pierwsze obrady Kongresu odbyły się w 1800 r. Turyści zwiedzają Biały Dom, Kapitol z białą kopułą, w którym obraduje Senat i Izba Reprezentantów, Bibliotekę Kongresu (największa biblioteka na świecie; 95 mln woluminów, łączna długość półek 965 km), oglądają pomniki prezydentów. Najpopularniejszą atrakcją Waszyngtonu są dwa muzea: Narodowe Muzeum Lotnicze i Kosmiczne (National Air and Space Museum; wystawy: Apollo na Księżycu, Gwiazdy, Kamienie Milowe w Lotnictwie) i Narodowe Muzeum Historii Naturalnej (National Museum of Natural History), prezentujące eksponaty zwierząt w cyklu rozwoju ewolucyjnego (m.in.. Jaja dinozaurów), naturalne środowiska. W dziale mineralogii można zobaczyć słynny diament Hope (Nadzieja), który wbrew nazwie nie przyniósł szczęścia właścicielce, królowej Francji Marii Antoninie. Otwarte w 2004 r. Narodowe Muzeum Indian Amerykańskich (National Museum of the American Indian) przedstawia kulturę, sztukę, literaturę, języki, życie codzienne, tradycje i rytuały pierwotnych mieszkańców obu Ameryk. Mieści się w pięciopiętrowym budynku przypominającym formę skalną, usytuowanym nad sztucznym mokradłem.

Chicago

Widok na centrum Chicago

Chicago (w aglomeracji ok. 10 mln mieszkańców), stolica stanu Illinois, w regionie Wielkie Jeziora, leży nad jeziorem Michigan. Trzecie pod względem wielkości miasto Stanów Zjednoczonych (po Nowym Jorku i Los Angeles), jest też największym miastem amerykańskich Polaków (ok. 2 mln). Założone w 1935 r. Muzeum Polskie w Ameryce znajduje się w tzw. Trójkącie Polonijnym (Polonia Triangle) – pomiędzy Division Street, Ashland Avenue i Milwaukee Avenue – dawnej głównej dzielnicy polskich imigrantów. W 1941 r. utworzono Salę Paderewskiego (z fundacji jego siostry Antoniny Paderewskiej Wilkońskiej), w której umieszczono wyposażenie ostatniego mieszkania wielkiego pianisty, kompozytora i polityka. Szczęśliwcy zobaczą ducha Ignacego Paderewskiego, siedzącego przy fortepianie lub przechadzającego się po Sali. Wiele osób go widziało… sprawą zajmuje się (to nie żart!), używając najnowocześniejszych aparatur, Towarzystwo Poszukiwania Duchów.

W 1871 r. spłonęło drewniane miasto w wielkim pożarze. Powiadano, że krowa pani O’Connor przewróciła lampę naftową… Nowe Chicago zbudowano w ciągu trzech lat – z kamienia i cegły – według nowej koncepcji „miasta w ogrodzie”. Powstała słynna „szkoła chicagowska” architektury, rozwinął się „styl chicagowski”, po raz pierwszy też zastosowano szerokie „chicagowskie okna”.

W 1884–85 wyrósł pierwszy w Chicago wieżowiec (11 kondygnacji, rozebrany w 1931 r.), a w 1890 r. ukończono 16-kondygnacyjny Reliance Building z żelazną konstrukcją i szklaną fasadą, pierwszą taką na świecie. Pradziadek chicagowskich wieżowców z dumą i melancholią spogląda na Sears Tower (108 pięter, 440 m wysokości do linii dachu, z anteną 527 m), który w chwili ukończenia w 1973 r. był najwyższym budynkiem świata. Z platformy widokowej turyści podziwiają Wietrzne Miasto (Windy City – uzasadnione określenie Chicago) i panoramę obejmującą cztery stany (Illinois, Michigan, Indianę i Wisconsin) i zaglądają do więzienia (Metropolitan Detention Center), które jednak nie może się pochwalić, że gościło słynnego Ala Capone, wieloletniego króla Chicago. Chlubą miasta są drużyny sportowe Chicago Bulls, Chicago Bears (drużyny futbolu amerykańskiego), Chicago White Sox i Cubs (drużyny baseball), Chicago Blackhawks (drużyna hokeja), Chicago Fire (piłki nożnej). Atrakcji w Chicago jest wiele: teatry, parki, muzea (Art.. Institute of Chicago– obrazy El Greco, Rembrandta, Van Gogha, Gaugina, Moneta, Picassa; Field Museum of Natural History), Oceanarium, rejsy po rzece Chicago i jeziorze Michigan, kluby bluesowe, rockowe i jazzowe, słynne „sportowe bary”, klasyczne kluby taneczne.

Zofia Siewak-Sojka