Jadę do Meksyku! – Morze Karaibskie

Rejs łodzią podwodną po rzece w podmorskich grotach, noc w barze muzycznym w grocie, przez którą też przepływa rzeka; wyprawa na bezludną ptasią Contoy z tajemniczej Wyspy Kobiet; zostać czy uciec z szalonego zabawą Cancún? Spacery wśród piramid w Tulúm na urwistym klifie, wycieczka do Cobá, największego na Jukatanie miasta Majów ukrytego w tropikalnej puszczy... no i nie zapomnieć poleżeć w hamaku na białej plaży pod palmą.

MEKSYK

MEKSYK (pow. 1 972 550 km²; republika federalna składająca się z 31 stanów i jednostki administracyjnej zwanej Dystryktem Federalnym, czyli Miasto Meksyk; ludność ponad 112 mln ) leży w Ameryce Północnej i częściowo w Środkowej, nad Oceanem Spokojnym, Zatoką Meksykańską Oceanu Atlantyckiego i nad Morzem Karaibskim. Sąsiaduje ze Stanami Zjednoczonymi na północy i z Gwatemalą i Belize na południu. Oficjalna nazwa: Meksykańskie Stany Zjednoczone.
Językiem urzędowym jest hiszpański, 63 języki indiańskie mają konstytucyjny status języków narodowych, ponadto istnieją liczne ich dialekty. Metysi, potomkowie hiszpańskich kolonizatorów i Indian, stanowią 60% ludności, potomkowie Hiszpanów i innych przybyszów z Europy 10%, reszta to Indianie różnych kultur. Do Metysów zalicza się również rasy mieszane – są to potomkowie sprowadzonych do Meksyku czarnych niewolników, którzy łączyli się z ludnością indiańską, metyską i białą. Spośród Indian najliczniejsi są Nahuas (Aztekowie) mówiący językiem náhuatl (w stanach Puebla, San Luis Potosí, Hidalgo, Guerrero), Otomí (stan Meksyk), Majowie (głównie półwysep Jukatan), Zapotekowie i Mixtekowie (stany Oaxaca, Puebla, Guerrero), Huástekowie (San Luis Potosí), Totonakowie (stan Veracruz), Tzotzilowie (Chiapas) Huicholowie (stan Jalisco). Wszystkie te narody przed wiekami tworzyły odmienne wspaniałe kultury. Dominującą religią jest katolicyzm (90%), pozostała część ludności należy do Kościołów protestanckich (5%) i innych wyznań chrześcijańskich (5%). Katolicyzm, głównie wśród ludności indiańskiej, pozostaje w ścisłym związku z reliktami prastarych wierzeń, co jest szczególnie widoczne podczas obchodów świąt ku czci świętych patronów, którym wciąż towarzyszą dawni bogowie.

Kiedy pojechać?

Główny sezon turystyczny trwa od grudnia do świąt wielkanocnych i w sierpniu. W pozostałych miesiącach ceny w hotelach są niższe.

Potrawy, smakołyki, napoje

tacos arrachera (grillowane mięso w pszennej lub kukurydzianej tortilli), pibil wieprzowy lub z kurczaka (siekane mięso z pikantnym sosem barbecue), papadzule (tortillas faszerowane jajkiem w sosie z pestek dyni) cocobichuela (homar z krewetkami w sosie curry podawany w wydrążonym kokosie), burrito z carne asada (cienko pokrojona pieczona wołowina), tik-n-xic (ryby z sosem z arnoty i gorzkiej pomarańczy, gotowane w liściu bananowca), poc chuc (marynowana wieprzowina z rusztu), agua de horchata (napój z ryżu, mleka, wanilii i smażonych pestek dyni), panuchos (gruba tortilla w różnymi rodzajami farszu), tacos de pierna (miękkie tacos z cienko krojoną pieczoną szynką wieprzową); xtabentun (likier anyżkowy), piña colada (sok ananasowy z alkoholem).

Wyjątkowe zakupy

sklepy w Karaibskiej Wiosce (Pueblo Caribeño) na Isla de las Mujeres; sklepy przy Plaza Kukulkán i rzemiosło artystyczne w Los Cinco Soles (Pięć Słońc) na wyspie Cozumel); centrum rzemiosła artystycznego Hunab-Ku w Puerto Morelos, sklepy przy Quinta Avenida (Piątej Alei) w Playa del Carmen.

Nad Morzem Karaibskim

Meksykańskie wybrzeże Morza Karaibskiego (dł. 380 km) na Półwyspie Jukatańskim rozciąga od Cancún na północy do Chetumal przy granicy z Belize. Wzdłuż brzegu przebiega Wielka Rafa Majów (Wielka Zachodnia Rafa Koralowa), druga – po australijskiej Wielkiej Rafie Barierowej – największa rafa koralowa na świecie. Północna część wybrzeża, od Puerto Morelos do Tulúm, z licznymi kompleksami hotelowymi i kurortami przy pięknych białych plażach, to słynna strefa turystyczna Riviera Maya (Riviera Majów; dł. ok. 130 km). Z Tulúm sąsiaduje rezerwat biosfery Sian Ka’an (pow. ponad 5000 km²), wpisany na listę UNESCO. Rezerwat obejmuje rafę koralową, przybrzeżne wyspy, lasy namorzynowe i na wybrzeżu puszczę tropikalną z licznymi lejami krasowymi. Położony za rezerwatem południowy fragment wybrzeża, jeszcze niezabudowany hotelami, określa się jako Costa Maya (Wybrzeże Majów). Z Cancún do Chetumal na krańcu wybrzeża biegnie nadmorska droga (carretera) nr 307.
Wiele firm organizuje wycieczki do puszczy i cenotes (studnie; głębokie leje krasowe), przejażdżki łodziami wśród lasów namorzynowych w lagunach, wyprawy nurkowe do raf i podmorskich grot, rejsy pomiędzy wyspami. Nohoch Nah Chich (Dom Wielkiego Ptaka; długość 67 km, głębokość do 70 m), z 36 studniami, należy do systemu podwodnych jaskiń Sac Actun, łącznej długości 150 km. Niedawno odkryto podwodne jaskinie Ox Bel Há (dł.145 km, na głębokości 30 m). Wyzwaniem dla nurków są głębokie cenotes, np. Grand Cenote (Wielka Studnia w Sac Actun).

Isla de las Mujeres i Contoy

Nazwa Isla de las Mujeres (Wyspa Kobiet; 8 km dł., 1 km szer.) pochodzi od glinianych kobiecych figurek, które znalazł w świątyni w 1517 r. jeden z konkwistadorów. Na urwisku w południowej części Isla de las Mujeres i na wyspie Cozumel zachowały się fragmenty świątyń Ixchel, bogini Księżyca, płodności, tkactwa i ziół leczniczych, jak również opiekunki wędrowców. Być może figurki były wotami kobiet proszących o dar płodności, gdyż Majanki przybywały do świątyń Ixchel z całego Jukatanu.
Acantilado del Amanecer (Skała Świtu) jest najdalej na południowy wschód wysuniętym punktem w Meksyku – turyści, którzy wcześnie wstaną (albo zanim pójdą spać), pierwsi w Meksyku zobaczą wschodzące słońce. Widok całej wyspy i jej morskich okolic, także Cancún, z powoli obracającej się wysokiej Torre Panorámica (Wieża Panoramiczna) na Południowym Cyplu (Punta Sur) jest imponujący. Zachwycają turystów tradycyjne kolorowe domy karaibskie w Pueblo Caribeño (Wioska Karaibska), w których urządzono kafejki, bary i sklepiki z lokalną sztuką ludową.
W tarasowym barze La Adelita niezdecydowany amator tequili ma do wyboru 100 gatunków, po spróbowaniu każdego będzie już wiedział, który zamówić... Przy tej samej ulicy jest dyskoteka KoKo Nuts. Bary i kluby skupiają się przy słynnej Playa Norte, z najlepszymi hotelami. Oferta noclegowa jest bogata: zarówno luksusowe hotee, jak i ładnie położone pensjonaty.
Na bezludną wyspę Contoy (30 km od Isla de las Mujeres) wypływają łodzie wycieczkowe. Nurkowie zagłębiają się w przybrzeżne rafy, zwykli śmiertelnicy pływają albo dryfują na materacach w towarzystwie wielobarwnych ryb i ukwiałów z otwartymi „pyszczkami” (pogłaskane chwytają za palce). Wyspa jest ostoją ptactwa (ponad 70 gatunków, m.in. głuptaki, pelikany, fregaty, czaple białe, rybitwy, szare i niebieskie kormorany, jaskółki).

Cancún i Isla Cancún

Trzy mosty łączą Ciudad de Cancún (Miasto Cancún) z wąską Isla de Cancún (Wyspa Canún) w kształcie cyfry „7”. W spokojniejszej Ciudad są tańsze pensjonaty, Isla natomiast jest tym słynnym na całym świecie ośrodkiem Cancún, rozrywkowym bardziej niż wypoczynkowym, z najdroższymi hotelami przy najpiękniejszych białych plażach Morza Karaibskiego, oferującym wszelkie rozrywki: sporty wodne, golf, tematyczne rejsy kulinarne, a dla aktywnych wyprawy do puszczy, grot i podmorskich jaskiń.
Cancún to bardzo rozbawiony ośrodek wakacyjny. Do najmodniejszych ekskluzywnych klubów (Congo Bar, Dady Rock, Señor Frog’s, CoCo Bongo) wozi autobus Bar Hopper. Podobnych jest wiele przy Avenida Kukulkán (Blink, The City, The Lobby Lounge, La Madonna) i w resortach hotelowych.
W weekendy w Parque de las Palapas odbywają się koncerty muzyki karaibskiej i widowiska (Noches Caribeñas – Karaibskie Noce).
400 postaci prezentujących ludzi różnych epok, od cywilizacji Majów po dzień dzisiejszy, tworzy grupę rzeźbiarską La evolución silenciosa (Milcząca ewolucja), dzieło brytyjskiego artysty Jasona Taylora. Zobaczyć je mogą nurkowie w Museo Subacuático (Podwodne Muzeum) na głębokości 8 m, pomiędzy Cancún a Isla de las Mujeres.
W Akwarium (w centrum Isla de Cancún) można sobie popływać z sympatycznymi delfinami albo nakarmić żarłoczne rekiny, trzeba tylko najpierw zamknąć się w klatce.
El Meco (za Ciudad Cancún) rozbudowali Majowie Itzá, przybyli z Chichén Itzá ok. X – XI w. Z pałacami i świątyniami przy placu obrzędowym i dużą strefą osiedli, El Meco przetrwało do czasów hiszpańskich konkwistadorów.
Przy Playa Chaac-Moll (w Strefie Hotelowej) zachowały się pozostałości Yami Lu’um; na wysokiej nadmorskiej skarpie stoi Templo de Alacrán (Świątynia Skorpiona) z ok. XII – XIV w. (nazwa od barwnego reliefu przedstawiającego skorpiona). Dalej na południu jest strefa archeologiczna El Rey (Król); budowle (ponad 40) powstawały w tzw. okresie poklasycznym, od XIII do poł. XVI w. Artefakty ze stref archeologicznych (rzeźba „króla”, ozdoby z jadeitu, maski, stiuki z rzeźbami bóstw, fragmenty kolumn i steli, urządzenia do deformacji czaszek, by głowy wyglądały jak kolba kukurydzy) prezentuje Museo de Arqueología de Cancún.

RIVIERA MAYA

Za Cancún w kierunku Puerto Morelos ciągną się lasy namorzynowe i piękne białe plaże. Turyści mogą tu zamieszkać w cabañas, pensjonatach lub droższych hotelach. W okolicach Puerto Morelos, położonego pomiędzy Cancún a wielkim ośrodkiem Playa del Carmen, rafa koralowa na odcinku ok. 15 km biegnie w odległości ok. 400 m od brzegu, ponadto dobrze ją widać, ponieważ jest tuż pod powierzchnią wody na głębokości od 3 do kilkudziesięciu centymetrów. W okolicy są ośrodki spa z majańskimi łaźniami parowymi (temazcal). Na południe od miasteczka zaczynają się turystyczne wioski z cabañas, m.in. w Xcalacoco, oraz resorty Playa del Carmen. Ponad 40 ośrodków na Riviera Maya oferuje turystom pobyty all-inclusive. Strefa hotelowa i dzielnica rezydencjonalna w Playa del Carmen nazywa się Playacar. Miasteczko Playa del Carmen ma swoją elegancką Piątą Aleję (Quinta Avenida), ze sklepami i mnóstwem kafejek i barów. Do najmodniejszych lokali należą Blue Parrot i Mambo Café oraz Alux w dużej grocie z podziemną rzeką.

Cozumel

Cozumel (Wyspa Jaskółek; dł. 33 km, szer. 14 km) oferuje gościom pobyty all-inclusive w droższych hotelach i w turystycznych wioskach z przytulnymi domkami krytymi palmowym liściem (palapa). Wody w rafach koralowych są wyjątkowo przejrzyste, dlatego wyspa cieszy się powodzeniem u nurków, a ponieważ była też chętnie nawiedzana przez korsarzy, i to tych najsławniejszych (Henry Morgan, Jean Lafitte), różne firmy organizują pirackie rejsy (turyści napadają na inne statki albo – jeśli wolą – są napadani). Miłośnicy przyrody podziwiają tropikalną puszczę (wyprawy z przewodnikami), rośliny w ogrodzie botanicznym nad zatoką Chankanab (jest tam też muzeum archeologiczne z głowami Olmeków), faunę i florę morską z łodzi o szklanym dnie. Najciekawszą atrakcją jest rejs łodzią podwodną do podmorskich grot.
Przy głównym placu w miasteczku San Miguel na Cozumel odbywają się tradycyjne niedzielne koncerty. Bary i kluby ulokowały się przy Avenida Rafael Melgar.
Na Cozumel było kilka ośrodków kultu, głównie bogini Ixchel; największa strefa archeologiczna znajduje się w San Gervasio.

Xcaret

Ośrodek wakacyjny i najbardziej uczęszczane centrum rozrywki na Majańskiej Riwierze. Oprócz opalania się na plażach i pływania, jazdy konnej, nurkowania w rafach i w podziemnych cenotes, turyści odwiedzają jaskinię nietoperzy, podziwiają motyle w pawilonie i puszczańskie zwierzęta (jaguary), wielkie morskie żółwie i oglądają widowiska tematyczne, związane z historią i kulturą Meksyku, np. voladores z El Tajín czy popisy charros (meksykańskich kowbojów). Najbardziej interesujące są obrzędy dawnych Majów, np. inscenizacja przybycia grupy kobiet do wyroczni bogini Ixchel i pokaz rytualnej gry w piłkę. Zespoły prezentują tańce z różnych regionów Meksyku (Oaxaca, Veracruz, Dolina Meksyku, Jukatan).

Xel-Há

Lagunę Hel-Xa (w j. Majów „wejście do wody”) nazwano największym naturalnym akwarium świata. W tym akwarium turyści pływają z 70 gatunkami kolorowych ryb, także z delfinami, nurkują w głębokich cenotes, a potem przechadzają się po alejkach wśród dzikiej roślinności, wstępując do kawiarń, restauracji i sklepów z pamiątkami. Hel-Xá jest parkiem narodowym. Ten rajski zakątek odkryli majańscy bogowie i tak się nim zachwycili, że postanowili w nim pozostać, i zaraz stworzyli trzech strażników: iguanę, by pilnowała ziemi, papugę, by dawała baczenie na niebo i papugorybę, żeby strzegła wód. A potem, w przypływie czułości dla ludzi, oddali to miejsce turystom, którzy czasem zaglądają do majańskiego Pałacu i Świątyni Ptaszycy (Templo de la Pájara).

Tulúm i Cobá

Tulúm dzieli się na współczesne miasteczko (Tulúm Pueblo), strefę hotelową z 4- i 5-gwiazdkowymi resortami przy plaży Boca Paila i skupiskami cabañas (domki kryte palmowym liściem) w głębi wybrzeża Punta Allen oraz strefę archeologiczną (Tulúm Ruínas) na wysokim klifie nad plażą.
Nazwa Tulúm („mur”) jest późniejsza i wiąże się z istnieniem potężnego muru, którym obwarowano miasto. Majowie nazywali je Zamá (Świt). Najstarsza znaleziona inskrypcja na steli zawiera datę 564 r., jednak obecne budowle powstawały w latach 1200 – 1450 r. Tzw. Pałac (El Palacio), stojący na urwistym klifie, pełnił funkcję strażnicy i zarazem latarni morskiej dla żeglujących Majów. Miasto było prężnym morskim ośrodkiem handlowym i ważnym centrum ceremonialnym. Kiedy ostatecznie zostało opuszczone (najpóźniej z wszystkich majańskich miast – ponad 70 lat po przybyciu Hiszpanów), wciąż jeszcze przypływali doń Majowie spełnić obrzędy religijne. Oddawano tu cześć skrzydlatemu antropomorficznemu bóstwu, podobnemu do pszczoły, przedstawianemu w pozycji spadania głową w dół, stąd jego nazwa: Zstępujący Bóg. Wyraźną stiukową rzeźbę boga można zobaczyć w Estructura 25 (Budowla 25, zwana też Wielkim Pałacem) oraz w położonym 50 km dalej mieście Cobá.

Cobá

Ukryta w wilgotnej tropikalnej puszczy Cobá (w j. Majów „woda poruszana wiatrem”), była wielkim miastem-państwem: na obszarze 80 km² wzniesiono ponad 6,5 tys. budowli, a w latach 600 – 900 mieszkało tam ponad 50 tys. ludzi. W X w. straciła polityczne znaczenie, gdy została podporządkowana władcom w Chichén Itzá, ale wciąż pozostawała ważnym ośrodkiem ceremonialnym. Do Cobá prowadzą liczne święte białe drogi (sacbé), którymi przybywali pielgrzymi w określone dni religijne. Nochol Much – Wielka Piramida – ma 42 m wys. i jest najwyższa z piramid na Jukatanie. Budowano ją i rozbudowywano od V w., a większość inskrypcji pochodzi z VII stulecia.
W odległym – i potężnym – Tikal (w Gwatemali) rządziły królowe; zawierając polityczne związki małżeńskie z władcami Cobá, wprowadzały swoje porządki, o czym świadczy styl architektoniczny głównych budowli, podobny do tikalskiego. I raczej nie pozwoliły sobie odebrać władzy, będąc żonami, jako że wiele jest podobizn tych ambitnych pań, uwiecznionych na stelach w zespole budowli Macanxoc i na malowanych rzeźbionych stiukach w grupie budowli zwanych Zespołem Malowideł (Conjunto de las Pinturas). Na jednym z nich królowa w ceremonialnych szatach stoi przed związanymi jeńcami przeznaczonymi na ofiarę.

COSTA MAYA

Jest to piękne, chciałoby się rzec, dzikie wybrzeże, jeszcze niezagospodarowane, z wyjątkiem odcinka pomiędzy rybackimi miasteczkami Majahual i Xcalac. Ale i tak są tu głównie cabañas na plaży i niewielkie przytulne pensjonaty, urządzone w kolorowych karaibskich domach. Czy my, ludzie XXI wieku, wieku zgrzytów, warkotów i pisków, wiemy, co to jest cisza, naturalna cisza bez odgłosów cywilizacyjnych? Tutaj można znaleźć takie miejsca: bezludne białe plaże ciągną się kilometrami nad turkusowym morzem, którego wody rozświetlają nocą miliony maleńkich świecących żyjątek. I świecą tu tylko one, gwiazdy i księżyc, nie widać świateł cywilizacyjnych, jakby ich nigdy nie było.

Zofia Siewak-Sojka