Jadę do Zambii

ZAMBIA

(dawniej Rodezja Północna) to państwo położone w południowej Afryce, graniczące z Angolą, Namibią, Botswaną, Zimbabwe, Mozambikiem, Malawi, Tanzanią i Demokratyczną Republiką Konga. Jest to miejsce niezwykłe i fascynujące, pełne dziewiczych terenów wspaniałej przyrody. Znajdują się tu prawdziwe cuda natury, takie jak zachwycające swym pięknem i potęgą wodospady, bajeczne jeziora, malownicze lasy i góry. Tutejsze parki narodowe to miejsca doskonałe na wyprawy safari, w czasie których podziwiać można dzikie, egzotyczne zwierzęta. Zambia nie jest krajem tak bardzo popularnym jak inne kraje afrykańskie, ale właśnie to stanowi jego zaletę. To odosobnienie sprawiło, że mieszkańcy Zambii zachowali własną kulturę. Także ze względu na wciąż żywe tradycje lokalnych plemion warto odwiedzić ten kraj. A kto tu zawita, spotka się z niezwykle serdecznym i ciepłym jak afrykańskie słońce przyjęciem ze strony mieszkańców.

POWIERZCHNIA: 752 614 km2
STOLICA: Lusaka
INNE WAŻNIEJSZE MIASTA: Kitwe-Nkana, Ndola, Mufulira, Chingola, Livingstone, Chipata, Kapiri-Mposhi, Solwezi.
PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY: Zambia dzieli się na 10 prowincji. Są to: Centralna, Pasa Miedzionośnego, Wschodnia, Luapula, Lusaka, Północna, Północno-Zachodnia, Południowa, Zachodnia, Muczinga.
JĘZYK URZĘDOWY: angielski
LUDNOŚĆ: Wśród mieszkańców Zambii można wyróżnić następujące grupy etniczne: Bemba, Tonga, Nyanja, Lozi, Lunda, Ngoni, Nsenga, Tumbuka, Mambwe, Lala, Nyiha.

KIEDY WARTO PRZYJECHAĆ:

Najlepiej od maja do sierpnia – gdy jest tu sucho i trochę chłodniej.

CO WARTO KUPIĆ

W Zambii warto zakupić wyroby garncarskie, wyroby z drewna oraz z wikliny, a także różnego rodzaju tradycyjne maski i bębenki.

Wodospad Wiktorii

– Wodospad ten znajduje się na rzece Zambezi, na granicy Zambii i Zimbabwe. Odkryty został w 1855 r. przez szkockiego misjonarza, podróżnika i odkrywcę, Davida Livingstone’a (1813-1873), który tak go opisał w swoich notatkach: „Podczołgawszy się w strachu do stromej krawędzi, spojrzałem w głąb wielkiej szczeliny, która ciągnęła się w poprzek szerokiej Zambezi. Patrząc w przepaść, nie widzi się nic prócz gęstej białej chmury”. Opis ten znakomicie oddaje potęgę tego cudu natury. Jego odkrywca uznał go za najwspanialsze zjawisko w całej Afryce. Wodospad ma szerokość całej rzeki Zambezi (ok. 1700 metrów) i długość ok. 110 metrów. Wodospadem Wiktorii został nazwany właśnie przez Davida Livingstone’a na cześć jego królowej Wiktorii. Natomiast tubylcy nazywają go

Mosi-oa-Tunya

– „Dym, który grzmi”. Na wodospad składa się 5 oddzielnych kaskad: Diabelska Katarakta, Wodospad Główny, Wodospad Końskiej Podkowy, Wodospad Tęczowy, Wschodnia Katarakta. Podobno w czasie pory deszczowej Wodospad Wiktorii tworzy największą na świecie ścianę spadającej wody. Na co dzień jest to niezwykły i zjawiskowy widok. Unosząca się nad wodospadem mgiełka pyłu wodnego mieni się w słońcu różnymi kolorami, w niej zaś tworzą się różnobarwne tęcze. Wodospad Wiktorii wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa Ludzkości UNESCO. Na urzekająco pięknych terenach otaczających wodospad utworzony został park narodowy, w którym zobaczyć można wspaniałe zwierzęta: lwy, słonie, hipopotamy, żyrafy, zebry czy antylopy gnu. Rosną tam rozmaite gatunki drzew i innych roślin.

Wodospad Kalambo

– To drugi pod względem wielkości wodospad Afryki i najwyższy wodospad Zambii. Spada on z wysokości 221 m, tworząc nieprzerwaną ścianę wody. Widok ten robi ogromne wrażenie. W pobliżu wodospadu znajduje się stanowisko archeologiczne. W miejscu tym odkryto unikatowy zespół obozowisk i osad prehistorycznych, związanych z kulturą aszelską – jedną z najstarszych kultur dolnego paleolitu. Znaleziono tu m.in. dobrze zachowane drewniane przedmioty, kamienne osłony od wiatru oraz różnorodne narzędzia, takie jak zgrzebła, piki, skrobacze, rozłupce, pięściaki.

Wodospady: Chishimba, Lumangwe, Ngonje

– Wodospady te, choć mniej znane, są także urzekające i godne podziwu. Pierwszy z nich – Chishimba – leży ok. 40 km na zachód od miasteczka Kasama. Wraz z otaczającymi go lasami tworzy niezwykle malowniczy widok. Wodospad Lumangwe znajduje się na rzece Kalungwishi. Jego wysokość wynosi ok. 40 metrów, zaś szerokość – 160 metrów. W pobliżu znajduje się niewielki, ale urokliwy las deszczowy. Wodospadem Ngonje prawdziwie zachwycił się David Livingstone, który dotarł tu ok. dwa lata przed odkryciem Wodospadu Wiktorii. Tak go opisywał: „Wysepki powyżej wodogrzmotu pokrywa niezrównanie piękna roślinność. Kiedy stanąłem na masywie skalnym wiszącym na skraju przepaści, miałem przed oczami najcudniejszy widok. Woda wpada do szerokiej na jakieś sto metrów szczeliny i toczy się przez wiele kilometrów w dół. Olbrzymie jej masy kłębią się i nieustannie wirują — nawet najsprawniejszy pływak miałby kłopoty z utrzymaniem się na powierzchni”. Dziś wodospad zachwyca tak samo.

Park Narodowy Sioma Ngwezi

– Park ten o powierzchni 5000 km2 leży w południowo-zachodniej części kraju. Jest domem dla ponad 3 tysięcy słoni. Żyją tu także gepardy, antylopy, zebry, oraz gatunki zagrożone: kudu oraz likaony.

Park Narodowy Kafue

– Park ten mieści się w dorzeczu rzeki Kafue. Jest jednym z największych parków narodowych świata – jego powierzchnia wynosi 22400 km2. W rezerwacie występuje zróżnicowana roślinność. Porastają go lasy miombo, sawanny oraz podmokłe łąki. Charakteryzuje się największą w całej Afryce liczebnością żyjących tu antylop. Oprócz nich żyją tu nosorożce, lwy, lamparty, słonie oraz zebry. Dlatego park ten jest znakomitym miejscem na safari. Szczególną atrakcją jest położona w północnej części parku równina Busanga. Co roku, w okresie od marca do maja, miejsce to, wskutek powodzi, jest pokryte wodą, w której kąpieli zażywa wiele hipopotamów, a także ptaków.

Park Narodowy South Luangwa

– Park położony w dolinie rzeki Luangwa, we wschodniej części kraju. Jest to rezerwat przyrody światowej sławy i nic dziwnego, bowiem jest wspaniałym miejscem do obserwacji dzikich zwierząt oraz pięknych krajobrazów. Charakteryzuje się zróżnicowaną roślinnością, od gęstych lasów aż do trawiastych równin. Żyje tu jedna z największych populacji słoni w Afryce. Ponadto zobaczyć tu można lwy, lamparty, bawoły, żyrafy, zebry, a w rzece – krokodyle i hipopotamy. Istnieje możliwość udziału w pieszym lub konnym safari po terenie rezerwatu.

Park Narodowy Dolnej Zambezi

– Park ten leży w południowo-wschodniej części kraju, w środkowym brzegu rzeki Zambezi. Jego powierzchnia wynosi 4092 km2. Wizyta w tym parku jest okazją do spotkania słoni, lampartów, bawołów, gepardów i hipopotamów. Żyją tu również krokodyle. W parku podziwiać można egzotyczną roślinność, m.in.. Drzewa mahoniowe, baobaby, hebanowce i figowce.

Livingstone

– To miasto położone nad rzeką Zambezi, przy granicy z Zimbabwe. Zostało ono nazwane na cześć wspomnianego wcześniej Davida Livingstone’a. Właśnie on był pierwszym podróżnikiem, który dotarł na te tereny. W mieście warto zwiedzić Muzeum Livingstone’a. Jest to najstarsze i największe muzeum Zambii. Można w nim obejrzeć rozmaite eksponaty związane z lokalną historią miasta oraz rzeczy należące niegdyś do Davida Livingstone’a.

Jezioro Kariba

– Podobnie jak Wodospad Wiktorii jezioro to leży na samej granicy Zambii i Zimbabwe. Jego powierzchnia wynosi 5580 km2. Jest ono największym na świecie jeziorem antropogenicznym, czyli utworzonym przez człowieka. Powstało ono na skutek wybudowania na rzece Zambezi tamy. W wodach jeziora występuje wiele gatunków ryb. Ponadto można tu spotkać słonie, hipopotamy i krokodyle. Przy brzegach jeziora żyją różne ptaki wodne, kormorany i bieliki afrykańskie.

Jezioro Tanganika

– Na terenie Zambii leży zaledwie część tego jeziora, rozciąga się ono jeszcze na tereny Demokratycznej Republiki Konga, Burundi oraz Tanzanii. Jest tym samym najdłuższym jeziorem słodkowodnym na świecie (660 km), a także najgłębszym jeziorem afrykańskim. Warto go zobaczyć nie tylko z powodu tej jego wyjątkowości, ale też ze względu na piękny widok, jaki tworzy. Otaczają go wysokie góry, które miejscami dochodzą nawet do samych brzegów jeziora. Żyje tu wiele różnorodnych ptaków wodnych i ryb, a także hipopotamy i krokodyle.

CIEKAWOSTKI

1. Niedaleko miasta Kabwe w Zambii znalezione zostały szczątki człowieka rodezyjskiego, żyjącego w okresie środkowego plejstocenu, czyli ok. 600 do 250 tysięcy lat temu.
2. Motto państwowe Zambii brzmi: „Jedna Zambia, Jeden Naród”.
3. Charakterystycznym elementem zarówno flagi Zambii, jak i godła jest orzeł, który symbolizuje niepodległość i nadzieje narodu na przyszłość.
4. Wśród wyznawców w Zambii dominują chrześcijanie (protestanci i katolicy) – jest to wpływ osiedlających się na terenie kraju misjonarzy z Europy Zachodniej. Jednak religia chrześcijańska nie wykorzeniła całkowicie wierzeń lokalnych, wciąż praktykowane są tu różnorodne rytuały pogańskie.
5. Zambia jest krajem wielokulturowym, w którym mieszają się ze sobą tradycje tubylczych grup etnicznych z wpływami europejskimi. Wyrazem kultywowania rodzimych tradycji są obchodzone w Zambii święta. Największym z nich jest Święto Niepodległości, obchodzone 24 października. Drugim, również bardzo ważnym świętem jest Mutomboko. Obchodzone jest w lipcu i upamiętnia migrację plemienia Luba-Lunda i podbój doliny Luapula. W uroczystościach tych bierze też udział prezydent kraju. Ponadto w Zambii odbywają się też święta lokalne. Jednym z nich jest Lwindii – dziękczynna uroczystość obchodzona w lipcu przez członków plemienia Tonga. Innym świętem jest Kuomboka – obchodzone na cześć króla plemienia Lozi, pod koniec pory deszczowej. Ncwala – to święto odbywające się w połowie grudnia. Trwa trzy tygodnie i w tym czasie członkowie plemienia mają się z sobą pojednać, aby uzyskać błogosławieństwo przodków.
6. Z przepływającą przez Zambię rzeką Zambezi wiąże się pewna legenda o Nyaminyami. Według wierzeń plemienia Tonga jest to stworzenie z głową ryby i tułowiu węża, będące duchem Zambezi. Legenda mówi, że Nyaminyami wraz z żoną mieszkali w rzece nieopodal wioski Kariba, opiekując się jej mieszkańcami – ludem Tonga. Kiedyś żona Nyaminyami wybrała się w dół rzeki, aby pomóc ludziom mieszkającym w dolinie. W tym czasie przybyli tam biali ludzie, chcąc wybudować na rzece tamę. Gdy budowę rozpoczęto, wiele terenów przy rzece zostało zalanych, więc ich mieszkańcy musieli się przesiedlić. Nyaminyami próbował przeszkodzić w budowie, wywołując powodzie, powodując śmierć robotników, niszcząc sprzęt. W końcu ustąpił i pozwolił dokończyć budowę, obiecując jednak, że kiedyś pomoże wrócić ludziom Tonga na ich dawne ziemie. Wybudowana tama rozdzieliła Nyaminyami i jego żonę, która została po drugiej stronie. Według legendy częste drgania ziemi, wyczuwalne w okolicy tamy, spowodowane są przez Nyaminyami, próbującego dotrzeć do żony. Legenda głosi też, że pewnego dnia Nyaminyami spełni swą obietnicę – zniszczy tamę i pozwoli wrócić ludziom Tonga na ich dawne miejsca zamieszkania. Wizerunek Nyaminyami jest w Zambii bardzo popularny, np.… W postaci rzeźbionych figurek czy malowideł.

KUCHNIA:

Ponieważ Zambia należy do raczej niezbyt bogatych krajów afrykańskich, kuchnia nie jest bardzo zróżnicowana. Jej podstawę stanowią: ryż, maniok, kukurydza, ziemniaki, fasola, dynia, mięso. Ponadto chętnie jada się tu owoce, takie jak: papaja, mango, banany, orzeszki ziemne.
Podstawowym daniem zambijskim, którego warto spróbować, jest nshima – ugotowana na gęsto masa z mąki kukurydzianej, podawana z mięsem lub rybą i warzywami.
Ponadto będąc w Zambii, można skusić się na inkoko (gotowanego kurczaka), a także przekonać się, jak smakuje ifungo (dziki owoc, przypominający nieco śliwkę). Natomiast popularnym napojem jest tam lokalne piwo chibuku.

Dorota Pansewicz