Jadę do Ghany

GHANA

to państwo leżące zachodniej Afryce, nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Wybrzeżem Kości Słoniowej, Togo i Burkina Faso. W przeszłości kraj ten był najpotężniejszym imperium Zachodniej Afryki. Jako pierwszy wyzwolił się z pęt kolonializmu i dokonał tego samodzielnie. Dzisiaj Ghana to miejsce, które przyciąga różnorodnymi atrakcjami. Można tu zwiedzać zabytkowe forty i inne ciekawe budowle. Niezatarte wrażenie pozostawia wizyta w tutejszych parkach narodowych i spotkania z egzotycznymi zwierzętami. Nie brakuje tu pięknych krajobrazów: wspaniałych jezior, rzek i wodospadów, gęstych lasów tropikalnych, urokliwych dolin porośniętych sawannową roślinnością, a także bajecznych plaż. Atutem tego kraju są liczne ośrodki turystyczne. Wizyta w Ghanie jest okazją do poznania starożytnych i współczesnych kultur Afryki Zachodniej. Warto dodać, że mieszkańcy tego kraju mają opinię najbardziej gościnnych i przyjaznych w Afryce. Ghana emanuje żywiołowością, energią i otwartością – warto się o tym przekonać osobiście.

POWIERZCHNIA: 239 460 km2
STOLICA: Akra – jest jednocześnie największym miastem Ghany.
INNE WAŻNIEJSZE MIASTA: Navrongo, Asamankese, Sunyani, Cape Coast, Elmina, Kumasi, Nsawam, Takoradi, Tamale, Tarkwa.
PODZIAŁ ADMINISTRACYJNY: Ghana podzielona jest na 10 regionów, te zaś z kolei na 138 dystryktów. Regiony Ghany to: Aszanti, Brong Ahafo, Centralny, Wielka Akra, Północny, Górny Region Wschodni, Górny Region Zachodni, Wolta, Wschodni, Zachodni.
JĘZYK URZĘDOWY: angielski
LUDNOŚĆ: Ghana charakteryzuje się znacznym zróżnicowaniem etnicznym. Do głównych plemion, zamieszkujących Ghanę, należą: Aszanti, Mossi, Ewe, Ga, Gurma, Jorubowie.

KIEDY WARTO PRZYJECHAĆ:

Ghanę najlepiej odwiedzić od października do kwietnia – nie jest tu wtedy tak bardzo gorąco, a powietrze jest mniej wilgotne.

CO WARTO KUPIĆ

Wspaniałymi pamiątkami z Ghany będą: wyplatane kosze, wyroby skórzane i drewniane, ceramika, mosiężne figurki, perły, ręcznie wyrabiane i malowane koraliki, srebrna i złota biżuteria.

Kumasi

– Jest to drugie pod względem wielkości miasto Ghany, położone na południu kraju. W XVII wieku zostało stolicą Konfederacji Aszanti – jednego z najpotężniejszych wówczas imperiów afrykańskich, utworzonych jeszcze w okresie średniowiecza przez dominującą dziś w Ghanie grupę etniczną – Aszanti. Obecnie w mieście, w jego południowo-wschodniej części, wciąż można podziwiać tradycyjne budownictwo Aszantów – budynki wzniesione z naturalnych materiałów: drewna, słomy i ziemi. Ponieważ ze względu na upływ czasu oraz niekorzystne warunki atmosferyczne ich istnienie jest zagrożone, chaty te zostały objęte ochroną i wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Będąc w tym mieście, warto także zobaczyć wzniesiony w XIX w. przez Brytyjczyków Fort Kumasi (obecnie jest to muzeum), Narodowe Centrum Kulturalne Kumasi (dzięki któremu można poznać kulturę i historię ludu Aszanti), Pałac Asantehene oraz Pałac Mahniya (mieści się w nim muzeum). Ponadto do ciekawych obiektów Kumasi należy miecz Okomfo Anokye. Okomfo Anokye był duchownym w imperium Aszanti. Według legendy sprowadził on z nieba Złoty Stolec (tron), aby go postawić przed człowiekiem, który miałby zostać pierwszym królem Aszanti. Dziś miejsce to oznaczone jest mieczem Okomfo Anokye, zakopanym aż po rękojeść w ziemi, na terenie Szpitala Klinicznego Komfo Anokye (Teaching Hospital Komfo Anokye). Legenda głosi, że jeśli kiedykolwiek miecz ten zostanie usunięty z tego miejsca, królestwo Aszanti zostanie zniszczone. Warto wiedzieć, że Kumasi określane jest jako Miasto-Ogród (z powodu występującej tu oryginalnej, zróżnicowanej roślinności).

Forty wzdłuż brzegów rzeki Wolty

– Pozostałości warownych fortów i faktorii, które rozciągają się wzdłuż brzegów rzeki Wolty, przypominają, iż niegdyś, a dokładnie w okresie od XV w. do XVIII w., istniał tu jeden z najważniejszych szlaków handlowych. Do towarów, którymi handlowano, należały głównie: kość słoniowa, złoto i pieprz. Pierwszą fortecą, jaka została tu wybudowana, była forteca Sao Jorge da Mina (Elmina). Wznieśli ją Portugalczycy w 1482 r., natomiast w XVII wieku została ona przejęta przez Holendrów. Forty wzdłuż rzeki Wolty były także ważnymi ośrodkami handlu niewolnikami. Do najlepiej zachowanych zabytków z tamtych czasów należą: zamek Świętego Jerzego w Elminie, Christiansborg w Akrze (obecnie jest siedzibą prezydenta) oraz zamek Cape Coast Castle w mieście Cape Coast.

Park Narodowy Mole

– Park ten zajmuje powierzchnie 4940 km2. Zadziwia różnorodną roślinnością. Podczas wypraw safari można tu spotkać m.in. słonie, lwy, lamparty, antylopy, guźce, małpy, pawiany, bawoły czy też hieny. Ponadto żyje tu ponad 340 gatunków ptaków i około 33 gatunków gadów.

Jezioro Wolta

– Jezioro to jest największym na świecie sztucznym zbiornikiem wodnym. Jego powierzchnia wynosi prawie 8502 km2. Powstało ono w 1965 r. po wybudowaniu zapory Akosombo, spiętrzającej wody Białej Wolty i Czarnej Wolty (rzek, które kiedyś zbiegały się, tworząc rzekę Woltę). Na zachodnim brzegu jeziora mieści się Park Narodowy Digya. Słynie przede wszystkim z żyjących tam hipopotamów, krokodyli i manatów. Warto zobaczyć to miejsce dla wspaniałych widoków.

Jezioro Bosumtwi

– To jezioro z kolei jest największym naturalnym jeziorem Ghany – jego średnica wynosi około 8 kilometrów. Powstało ono w kraterze będącym pozostałością po uderzeniu meteoru. Ponieważ jezioro to jest bezpiecznym miejscem do pływania, cieszy się popularnością jako miejsce rekreacji i wypoczynku. Dla ludu Aszanti Jezioro Bosumtwi jest świętym jeziorem. Wierzą oni, że dusze zmarłych przychodzą w to miejsce, aby pożegnać boga Twi.

Wodospady Kintampo

– Znajdują się niedaleko miasta Kintampo, na rzece Pumpu. Jej wody spadają w tym miejscu kaskadami z wysokości 70 metrów. Wodospady, ukryte wśród drzew, tworzą malowniczy widok.

Park Narodowy Kakum

– Powierzchnia tego parku wynosi 375 km2. Cały jego obszar porasta tropikalny las deszczowy. Żyją tu m.in. słonie i małpy, występują rzadkie gatunki roślin. Wielką atrakcją parku jest osiem mostów linowych, zawieszonych około 40 metrów nad dżunglą. Rozpościerają się z nich zapierające dech w piersi, zachwycające widoki na las deszczowy.

Wli Waterfalls

– To dwa piękne wodospady znajdujące się niedaleko miejscowości Hohoe. Stanowią prawdziwy cud natury. Aby je zobaczyć, warto udać się w to miejsce z przewodnikiem. Najpierw wąską ścieżką prowadzącą przez busz dociera się do pierwszego z wodospadów. Drugi z nich jest o około godzinę drogi dalej. Kaskady spływającej w dół wody wyglądają zachwycająco. Warto wiedzieć, że na pobliskich skałach żyją duże skupiska nietoperzy.

Rezerwat Bobiri

– Leży on 35 kilometrów od miasta Kumasi. W rezerwacie znajduje się Sanktuarium Motyli. Obejrzeć tu można około 300 gatunków tych owadów. Istnieje możliwość przenocowania w rezerwacie.

Boabeng-Fiema Sanktuarium Małp

– Znajduje się 165 km na północ od miasta Kumasi. Miejsce to jest prawdziwym domem dla małp, które uważane są przez miejscową ludność za święte zwierzęta. Żyje tu około 900 osobników. Małpy są przyzwyczajone do ludzi i nie boją się ich. Chętnie jedzą z ręki banany, więc karmienie tych zwierząt jest dodatkową atrakcją.

Ogrody Botaniczne Aburi (Aburi Botanical Gardens)

– To jedno z najpiękniejszych miejsc w Ghanie. Można zobaczyć tam ciekawe gatunki drzew, m.in. drzewo kauczukowe.

Larabanga

– Miejscowość ta leży w północno-zachodniej Ghanie. Słynie przede wszystkim z wybudowanego z mułu bielonego meczetu. W ściany budowli w celu wzmocnienia jej konstrukcji powkładane zostały drewniane pale. Dzięki temu meczet z daleka przypomina swym wyglądem kaktus. Jest to najstarszy budynek sakralny w Ghanie. Dokładna data jego powstania nie jest znana. Przypuszcza się, że został wybudowany w XV w. Co roku, ze względu na zniszczenia powodowane przez ulewne deszcze padające w porze deszczowej, meczet musi przechodzić renowację.

Navrongo

– Jest to miasto położone niedaleko granicy z Burkina Faso. Największą atrakcją i obiektem wartym uwagi jest tutejsza katedra rzymskokatolicka. Została ona wzniesiona w 1906 roku. Ma 60 m długości i 14 m szerokości. Dzwonnica katedry jest wysoka na 13 m. Świątynia została zbudowana z suszonej cegły z błota. Jej ściany także otynkowane są błotem. Dach tworzą drewniane belki, pokryte blachą. Ściany wewnątrz katedry ozdabiają rysunki przedstawiające sceny z życia codziennego, sceny o tematyce religijnej oraz postaci zwierząt.

Nzulezo

– Jest to wieś położona w Regionie Zachodnim Ghany. Jej niezwykłość polega na tym, iż jest w całości zbudowana na palach i platformach ponad wodą jeziora Tadane. Wieś Nzulezo wpisana jest na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Miejscowa legenda związana z powstaniem wioski głosi, iż dawno temu przodkowie dzisiejszych mieszkańców Nzulezo żyli na złotonośnej ziemi. Członkowie obcego plemienia postanowili przywłaszczyć sobie te naturalne bogactwa. Wygonili więc z tych terenów ich mieszkańców, później zaś zaczęli ich ścigać, chcąc ich wymordować. Uciekinierom pomógł bóg – ślimak, wskazując kolejne miejsca schronienia. Tak dotarli oni do jeziora, nad którym się osiedlili. Jednak i tu dopadli ich wrogowie i spalili wioskę. Ci, którzy zdołali ocaleć, postanowili, że skoro nie było im dane znaleźć dla siebie ziemi, zamieszkają na wodzie.

CIEKAWOSTKI:

1. Z Ghany pochodzi Kofi Annan – urodzony w 1938 r. w Kumasi. W latach 1997-2006 był on sekretarzem generalnym ONZ. W 2001 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.
2. Najbardziej popularnym sportem w Ghanie jest piłka nożna. Przydomek reprezentacji Ghany w piłce nożnej to The Black Stars (Czarne Gwiazdy).
3. Czarna gwiazda jest najważniejszym symbolem narodowym Ghany. Oprócz tego, że występuje w nazwie tamtejszej drużyny piłkarskiej, widnieje również na fladze oraz w herbie tego kraju i symbolizuje rdzenną ludność, a także walkę z kolonializmem i patriotyzm.
4. Motto państwowe Ghany to „Wolność i Sprawiedliwość”.
5. Nazwa Ghany w języku Asante oznacza „Król-Wojownik”. Pochodzi od średniowiecznego Imperium Ghany, które rozciągało się na terenach dzisiejszej południowo-wschodniej Mauretanii oraz części Mali.
6. W okresie, gdy Ghana była kolonią brytyjską, nosiła nazwę Złote Wybrzeże. Niepodległość odzyskała w 1957 r.
7. Ghana należy do najgorętszych krajów świata. Średnie temperatury powietrza wahają się tutaj od 24 st. C (w nocy) do 33 st. C (w ciągu dnia).
8. Najwyższą górą Ghany jest Mount Afadjato – ma 880 m wysokości. Nazwa góry pochodzi od słowa „avadzeto”, które w języku oznacza „walcząc z buszem”. Nazwa ta wzięła się stąd, że zbocza góry porasta roślinność wywołująca ostre podrażnienia skóry, więc ci, którzy wchodzili na szczyt, musieli z tymi roślinami „walczyć”.
9. Na kulturę Ghany składają się przede wszystkim: wygrywana na bębnach muzyka, tańce o dość skomplikowanych układach, a także niezwykłe ceremonie pogrzebowe.
10. Mieszkańcy Ghany wierzą, iż poprzez śmierć człowiek przechodzi do innego, lepszego stanu. Dla nich śmierć nie jest końcem, ale początkiem nowego etapu w życiu człowieka. Uważają oni, że nawet po śmierci człowiek wciąż uczestniczy w życiu swojej rodziny oraz społeczności, w której żył. Pogrzeb, do którego przygotowania mogą trwać nawet kilka dni, jest ceremonią przejścia z Krainy Żywych do Królestwa Przodków. Zaprasza się na nią wszystkich członków społeczności, do której należał zmarły. Kolorem żałoby jest tam biały. Śmierć i pogrzeb nie są dla mieszkańców Ghany wydarzeniami smutnymi, lecz raczej radosnymi, jako że zmarły przechodzi – według ich wierzeń - do lepszego świata. Dlatego pogrzebom towarzyszą tam muzyka, śmiech, tańce.
11. Ghańczycy przywiązują dużą wagę do grzeczności i gościnności. Jest tam przyjęte, że podczas witania się z drugą osobą, należy jej uścisnąć dłoń i zapytać o zdrowie oraz o rodzinę. W czasie wizyty w domu mieszkańca Ghany należy uścisnąć dłoń każdego domownika. Gospodarz domu powinien zawsze zaoferować gościom coś do jedzenia i picia i w dobrym tonie jest przyjęcie zaproszenia na poczęstunek – odmowa zostałaby potraktowana jako obraza. Bardzo ważnym zwyczajem dla mieszkańców Ghany jest okazywanie szacunku osobom starszym i mającym wyższą pozycję społeczną.

KUCHNIA:

Kuchnia Ghany jest połączeniem kulinarnych tradycji różnych grup etnicznych. Ogólnie jada się tam dania bogate w skrobię, różnego rodzaju zupy i sosy. Częstymi składnikami potraw są ryby, mięso, grzyby, krewetki, kraby oraz ryż. Do powszechnie stosowanych dodatków należą: imbir, czosnek i przeróżne zioła. Tamtejsza kuchnia oferuje niezwykle oryginalne połączenia egzotycznych smaków. Kto odwiedzi Ghanę, na pewno znajdzie coś dla siebie spośród tradycyjnych potraw ghańskich.
Jedną z nich jest omo tuo – ryżowe kuleczki podawane z rybą lub mięsną zupą.
Smakowitym i sycącym daniem jest kyemgbuma – kraby z ziemniakami, mięsem i ciastem z manioku.
Warto spróbować, jak smakuje fufu. Potrawę tę przyrządza się z ugotowanych specjalnych zielonych bananów, manioku i słodkich ziemniaków – patatów. Składniki te są następnie tłuczone w moździerzu i podawane z sosem z orzeszków ziemnych.
Powszechnie znanym przysmakiem tutejszej kuchni jest banku z tilapią – danie z fermentowanej kukurydzy, podawane w formie kleistej kuli wraz z tilapią (rybą słodkowodną).
Inne smakowite dania to: jollof (ryż zasmażany z pomidorami i podawany z mięsem), kurczak z pochrzynem czy też pochrzyn z sosem palaver (czyli gulaszem z mięsa, ryby i warzyw).
A do popularnych przekąsek, dostępnych na ulicznych straganach, należą nomo krakro (słodkie, smażone ciasteczka ziemniaczane) czy też abru ne nkatea (ziarna popcornu i orzechów, duszone w cukrze).
A czego można się napić w Ghanie? Najlepiej askenkee – tradycyjnego, bezalkoholowego, chłodnego napoju, wytwarzanego z kukurydzy.

Dorota Pansewicz